木 — Cây, Gỗ

Ý nghĩa

Kanji 木 có nghĩa là cây hoặc gỗ. Chỉ với bốn nét, kanji này mang một phạm vi ý nghĩa đáng kể — đứng độc lập như một từ thông dụng, đóng vai trò bộ thủ sinh sản, và xuất hiện trong hàng chục từ ghép thường ngày. Thứ Năm, gỗ xẻ, đồ mộc, đường cây hai hàng: 木 hiện diện trong tất cả những ngữ cảnh đó.

木 là một chữ tượng hình (象形文字, shōkeimoji) — một chữ bắt nguồn trực tiếp từ hình vẽ một vật thật. Các phiên bản cổ trên xương thú và mai rùa cho thấy hình ảnh một cái cây rất rõ ràng: thân đứng thẳng, tán cành xòe ở trên, rễ tỏa ra bên dưới. Qua nhiều thế kỷ sử dụng, các chi tiết dần bị lược bỏ cho đến khi chỉ còn lại bốn nét gọn gàng. Nhìn vào chữ hiện đại vẫn thấy cấu trúc đó — thân, cành, rễ, tất cả vẫn còn đó.

木 có 4 nét và thuộc Lớp 1 trong chương trình tiểu học Nhật Bản, được dạy cùng với 山, 川, và 日 trong năm đầu tiên của trẻ. Nó cũng đứng độc lập như một bộ thủ riêng (木部, mokubu), xuất hiện bên trong các kanji như 森 (rừng lớn), 林 (rừng nhỏ), 本 (gốc/nguồn gốc), 末 (ngọn/đầu mút), và 机 (bàn làm việc).

Cách đọc

On'yomi (音読み) — Âm Hán (đọc theo gốc Hán)

Các âm on'yomi là ボク (boku) và モク (moku), cả hai đều kế thừa từ phát âm Hán ngữ cổ. Các âm đọc này xuất hiện chủ yếu trong từ ghép nhiều kanji (熟語, jukugo). Trong tiếng Việt, 木 tương ứng với âm Hán-Việt MỘC (như trong "thảo mộc", "mộc mạc").

モク (moku) là âm phổ biến hơn trong hai âm. Thứ Năm — 木曜日もくようび (mokuyōbi, nghĩa đen là "ngày của gỗ") — là từ mà hầu hết người học gặp đầu tiên. モク cũng xuất hiện trong 木材もくざい (mokuzai, gỗ xẻ/gỗ nguyên liệu), 木造もくぞう (mokuzō, công trình bằng gỗ), và 木製もくせい (mokusei, làm bằng gỗ).

ボク (boku) ít xuất hiện hơn trong giao tiếp hàng ngày. Một ví dụ rõ ràng và phổ biến là 土木どぼく (doboku — xây dựng dân dụng), trong đó 木 mang âm đọc ボク đi cùng với 土 (do, đất). Nó cũng xuất hiện trong từ vựng mang tính văn chương hơn: 木訥ぼくとつ (bokutotsu — thật thà, chất phác). Đáng nhận biết dù ít dùng trong thực tế.

Kun'yomi (訓読み) — Âm Nhật (đọc theo gốc Nhật)

Các âm kun'yomi là き (ki) và **こ

• (ko-)**. Các âm đọc thuần Nhật này xuất hiện khi kanji đứng độc lập hoặc kết hợp với các từ thuần Nhật.

き (ki) là từ thường dùng để chỉ "cây". Nó kết hợp linh hoạt: 木の葉きのは (ki no ha, lá cây), 木の実きのみ (ki no mi, quả hoặc hạt từ cây), 並木なみき (namiki, hàng cây). Âm đọc này bao quát hầu hết các tình huống.

**こ

• (ko-)** xuất hiện như tiền tố trong một số từ thuần Nhật. Hai từ cần biết: 木陰こかげ (kokage — bóng mát dưới tán cây) và 木立こだち (kodachi — một rừng cây nhỏ). Ít sinh sản hơn き, nhưng xuất hiện thường xuyên trong văn phong tự nhiên của tiếng Nhật.

Từ & Từ ghép thông dụng

木 xuất hiện trong nhiều lĩnh vực của tiếng Nhật hàng ngày. Các từ ghép quan trọng được nhóm theo chủ đề:

Thiên nhiên & Môi trường

• 木き (ki) — một cái cây
• 木の葉きのは (ki no ha) — lá cây
• 木立こだち (kodachi) — một rừng cây nhỏ
• 木陰こかげ (kokage) — bóng mát dưới tán cây
• 木の実きのみ (ki no mi) — quả hoặc hạt từ cây

Vật liệu & Xây dựng

• 木材もくざい (mokuzai) — gỗ xẻ, gỗ nguyên liệu
• 木造もくぞう (mokuzō) — công trình bằng gỗ
• 木製もくせい (mokusei) — làm bằng gỗ
• 木工もっこう (mokkō) — nghề mộc, thợ mộc
• 土木どぼく (doboku) — xây dựng dân dụng

Ngày trong tuần

• 木曜日もくようび (mokuyōbi) — Thứ Năm
• 木曜もくよう (mokuyō) — Thứ Năm (dạng rút gọn)

Từ thông dụng khác

• 木馬もくば (mokuba) — ngựa gỗ, ngựa bập bênh
• 並木なみき (namiki) — hàng cây, đường cây hai hàng
• 植木うえき (ueki) — cây trong vườn, cây trồng chậu

Câu ví dụ

Kanji liên quan

• 空 — Bầu trời, Trống rỗng, Không khí (Kanji N5)
• 雨 — Mưa (Kanji N5)
• 手 — Tay (Kanji N5)
• 気 — Khí, Tinh Thần, Không Khí (Kanji N5)
• 百 — Một trăm (Kanji N5)
• 人 — Người (Kanji N5)

Mẹo ghi nhớ

Hãy hình dung 木 như một bản phác thảo nhìn thẳng vào một cái cây. Nét dọc dài là thân cây. Hai nét chéo phía trên là những cành vươn về phía ánh sáng. Hai nét chéo phía dưới là rễ bám chặt vào đất.

Hình dạng chữ và ý nghĩa thể hiện cùng một hình ảnh — điều này làm cho 木 trở thành một trong những kanji dễ ghi nhớ hơn. Nó cũng giúp bạn có nền tảng cho các chữ liên quan: 林 (hai 木 đứng cạnh nhau = rừng nhỏ) và 森 (ba 木 = rừng lớn) sẽ dễ hiểu ngay khi bạn thấy cách chúng được ghép lại.