時 — Thời gian, Giờ

Ý nghĩa

Kanji 時 mang nghĩa thời gian và giờ. Nó xuất hiện trong các từ liên quan đến đọc giờ trên đồng hồ, đánh dấu các triều đại lịch sử, và diễn tả những khoảnh khắc thoáng qua. Hỏi ai đó mấy giờ rồi, mô tả một giai đoạn lịch sử, hay nói "vào lúc đó" — 時 hầu như luôn xuất hiện.

Về mặt cấu trúc, 時 gồm hai phần. Bên trái là 日 (hi/nichi), nghĩa là "mặt trời" hoặc "ngày" — chiếc đồng hồ nguyên thủy của bầu trời. Bên phải là 寺 (tera/ji), nghĩa là "ngôi chùa," vốn mang ý nghĩa "giữ" hay "duy trì." Kết hợp lại, chúng gợi lên hình ảnh mặt trời dừng lại tại một điểm nhất định: một khoảnh khắc được giữ nguyên trong hành trình băng qua bầu trời. Mặt trời đánh dấu thời gian, ngôi chùa gìn giữ nó.

Được dạy từ lớp 2 tiểu học ở Nhật, 時 có 10 nét và dùng 日 làm bộ thủ. Trẻ em Nhật tiếp xúc với nó rất sớm — và có lý do chính đáng. Từ mặt đồng hồ đến lịch tàu hỏa đến các bộ phim lịch sử, nó xuất hiện liên tục.

Cách đọc

On'yomi (音読み) — Âm Hán (Sino-Japanese)

On'yomi là ジ (ji), bắt nguồn từ tiếng Hán cổ điển. Nó xuất hiện trong hầu hết các từ ghép kanji liên quan đến thời gian. Bạn sẽ nghe thấy nó mỗi khi ai đó đọc giờ trên đồng hồ hoặc xem lịch trình.

• 時間じかん (jikan) — thời gian, số giờ (tính theo khoảng thời gian) — THỜ GIAN
• 時計とけい (tokei) — đồng hồ (treo tường hoặc đeo tay)
• 時代じだい (jidai) — thời đại, triều đại, giai đoạn — THỜ ĐẠI
• 同時どうじ (dōji) — đồng thời, cùng một lúc — ĐỒNG THỜ
• 時速じそく (jisoku) — tốc độ theo giờ — THỜ TỐC

Kun'yomi (訓読み) — Âm Nhật thuần túy

Kun'yomi là とき (toki) và -どき (-doki). Các âm đọc Nhật thuần túy này xuất hiện khi kanji đứng độc lập hoặc kết hợp với các từ gốc Nhật.

とき (toki) dùng như danh từ độc lập chỉ "thời gian," "khoảnh khắc," hoặc "dịp." Nó mang sắc thái tình huống mà じかん không có — ít nói đến khoảng thời gian, mà thiên về một điểm cụ thể trong trải nghiệm. 「その時」 (sono toki) nghĩa là "vào khoảnh khắc đó," với chiều sâu cảm xúc mà giờ trên đồng hồ không thể truyền tải.

• 時とき (toki) — thời gian, khoảnh khắc, dịp
• 時々ときどき (tokidoki) — đôi khi, thỉnh thoảng
• その時そのとき (sono toki) — vào lúc đó, khoảnh khắc đó

-どき (-doki) là hậu tố (qua hiện tượng rendaku — sự biến đổi phụ âm hữu thanh từ と sang ど) gắn vào động từ hoặc danh từ để chỉ "thời điểm thích hợp để ~." Nó không chỉ nói khi nào điều gì đó xảy ra, mà còn khi nào nó nên xảy ra.

• 食べ時たべどき (tabedoki) — thời điểm thích hợp để ăn
• 買い時かいどき (kaidoki) — thời điểm thích hợp để mua
• 旬しゅんの食べ時たべどき (shun no tabedoki) — mùa cao điểm để thưởng thức món ăn

Từ & Từ ghép thông dụng

Thời gian gắn liền với mọi thứ, nên các từ ghép với 時 xuất hiện khắp nơi trong lời nói hàng ngày, văn viết trang trọng lẫn văn bản lịch sử. Dưới đây là những từ thiết thực nhất, được nhóm theo cách dùng.

Đọc giờ & Đồng hồ

• 一時いちじ (ichiji) — một giờ
• 何時なんじ (nanji) — mấy giờ?
• 時計とけい (tokei) — đồng hồ
• 時刻じこく (jikoku) — thời điểm, giờ (chính xác) — THỜ KHẮC

Khoảng thời gian & Tần suất

• 時間じかん (jikan) — thời gian (khoảng thời gian), giờ — THỜ GIAN
• 時々ときどき (tokidoki) — đôi khi
• 随時ずいじ (zuiji) — bất cứ lúc nào, khi cần
• 臨時りんじ (rinji) — tạm thời, dịp đặc biệt — LÂM THỜ

Lịch sử & Trang trọng

• 時代じだい (jidai) — thời đại, triều đại, giai đoạn — THỜ ĐẠI
• 当時とうじ (tōji) — vào thời đó, hồi đó — ĐƯƠNG THỜ
• 定時ていじ (teiji) — giờ cố định, giờ quy định (ví dụ: tan làm đúng giờ) — ĐỊNH THỜ
• 時期じき (jiki) — thời gian, giai đoạn, mùa — THỜ KỲ

Dùng hàng ngày

• 時速じそく (jisoku) — tốc độ theo giờ — THỜ TỐC
• 同時どうじ (dōji) — đồng thời, cùng một lúc — ĐỒNG THỜ
• 非常時ひじょうじ (hijōji) — tình trạng khẩn cấp, thời khắc nguy cấp — PHI THƯỜNG THỜ

Câu ví dụ

Kanji liên quan

• 午 — Buổi trưa, Giữa trưa (Kanji N5)
• 今 — Bây Giờ, Hiện Tại (Kanji N5)
• 毎 — Mỗi, Từng (Kanji N5)
• 半 — Một nửa (Kanji N5)
• 前 — Trước, Phía Trước (Kanji N5)
• 分 — Phút, Phần, Chia, Hiểu (Kanji N5)

Mẹo ghi nhớ

Hãy tưởng tượng một ngôi chùa Phật giáo (寺) với một vầng mặt trời (日) khổng lồ được vẽ trên tường. Các nhà sư gõ chuông mỗi giờ khi mặt trời di chuyển — chùa cộng với mặt trời tạo thành thời gian được theo dõi. Bên trái: 日 (mặt trời, chiếc đồng hồ nguyên thủy của thế giới). Bên phải: 寺 (ngôi chùa, nơi thời gian được gìn giữ trang trọng). Kết hợp lại: 時.

Người Việt có thể liên kết trực tiếp với âm Hán-Việt THỜ. Các từ thời gian và thời đại trong tiếng Việt có cùng gốc Hán với 時 — cùng nghĩa, cùng nguồn gốc, chỉ khác chữ viết.