昼 — Ban ngày, Buổi trưa, Giữa trưa

Ý nghĩa

Kanji 昼 có nghĩa là ban ngày, buổi trưa, hoặc giữa trưa. Nó bao trùm khoảng thời gian có ánh sáng mặt trời trong ngày — từ buổi sáng đến chiều tối — nhưng trong thực tế thiên về giờ ăn trưa. Khi người Nhật nói ひる, họ hầu như luôn muốn nói đến bữa trưa, không phải toàn bộ khoảng thời gian có ánh sáng ban ngày.

Về cấu trúc, 昼 gồm hai phần. Phần trên có nguồn gốc từ một bộ thủ cổ gợi ý sự cao vút hoặc che phủ; phần dưới là bộ thủ 日, nghĩa là mặt trời. Ghép lại ta có hình ảnh mặt trời chính giữa đỉnh đầu — đúng ngọ. Một khi đã hình dung ra hình ảnh đó, chữ kanji này rất khó quên.

昼 là kanji tiểu học lớp 2, học vào khoảng 7–8 tuổi. Chín nét, bộ thủ 日, JLPT N4. Chữ này xuất hiện liên tục trong giao tiếp hàng ngày xung quanh các bữa ăn, giờ nghỉ và lịch trình.

Cách đọc

On'yomi (音読み) — Âm Hán (âm Hán-Việt: TRÚC)

チュウ (chū) là on'yomi, có nguồn gốc từ tiếng Hán cổ điển. Nó chủ yếu xuất hiện trong các từ ghép hai kanji trang trọng — loại bạn thấy trên thực đơn, văn bản công sở và trong văn học.

• 昼食ちゅうしょく (chūshoku) — bữa trưa (trang trọng; dùng trong trường học, nơi làm việc và trên thực đơn)
• 昼間ちゅうかん (chūkan) — ban ngày (trang trọng/văn viết; tương phản với 夜間 yakan — ban đêm)
• 昼夜ちゅうや (chūya) — ngày và đêm (dùng trong các thành ngữ như 昼夜を問わず — ngày đêm không ngừng nghỉ)
• 白昼はくちゅう (hakuchū) — ban ngày ban mặt (mang tính kịch tính hoặc văn học; ví dụ: 白昼夢 — giấc mơ ban ngày)

Kun'yomi (訓読み) — Âm Nhật thuần

ひる (hiru) là cách đọc bạn nghe thấy hàng ngày. Nó thân mật và trực tiếp — dùng khi kanji đứng một mình hoặc trong các từ ghép thuần Nhật. Nói ひる với người Nhật, họ sẽ nghĩ ngay đến bữa trưa, không phải khái niệm trừu tượng về ban ngày.

• 昼ひる (hiru) — buổi trưa, giờ ăn trưa (dùng độc lập: 「もうひるだ！」 — Đã trưa rồi!)
• お昼おひる (ohiru) — buổi trưa, bữa trưa (dạng lịch sự với お; cách nói phổ biến nhất)
• 昼休みひるやすみ (hiruyasumi) — giờ nghỉ trưa
• 昼寝ひるね (hirune) — giấc ngủ trưa
• 昼ご飯ひるごはん (hirugohan) — bữa trưa (thân mật, khẩu ngữ)
• 真昼まひる (mahiru) — đúng ngọ (真 nhấn mạnh: đúng 12 giờ trưa, không có sự mơ hồ)

Từ vựng & Từ ghép thường gặp

昼 xuất hiện trong rất nhiều từ dùng hàng ngày. Dưới đây là những từ hữu ích nhất, được nhóm theo chủ đề.

Liên quan đến bữa ăn:

• 昼食ちゅうしょく (chūshoku) — bữa trưa (trang trọng; thực đơn và văn bản)
• 昼ご飯ひるごはん (hirugohan) — bữa trưa (thân mật, khẩu ngữ)
• 昼飯ひるめし (hirumeshi) — bữa trưa (thô, tiếng lóng của nam giới)
• お昼おひる (ohiru) — bữa trưa, buổi trưa (giao tiếp thân thiện hàng ngày)

Liên quan đến thời gian và lịch trình:

• 昼間ひるま (hiruma) — ban ngày (dạng khẩu ngữ)
• 昼間ちゅうかん (chūkan) — ban ngày (dạng văn viết/trang trọng)
• 昼休みひるやすみ (hiruyasumi) — giờ nghỉ trưa
• 昼前ひるまえ (hirumae) — cuối buổi sáng, trước trưa
• 昼過ぎひるすぎ (hirusugi) — đầu buổi chiều, vừa qua trưa
• 昼夜ちゅうや (chūya) — ngày và đêm

Liên quan đến hoạt động và không khí:

• 昼寝ひるね (hirune) — giấc ngủ trưa, giấc nghỉ trưa
• 真昼まひる (mahiru) — đúng ngọ, giữa trưa
• 白昼はくちゅう (hakuchū) — ban ngày ban mặt
• 白昼夢はくちゅうむ (hakuchūmu) — giấc mơ ban ngày (nghĩa đen: giấc mơ giữa ban ngày ban mặt)

Câu ví dụ

Kanji liên quan

• 夜 — Đêm, Buổi tối (Kanji N4)
• 明 — Sáng, Rõ ràng, Ánh sáng (Kanji N4)
• 家 — Nhà, Gia Đình, Hộ Gia Đình (Kanji N4)
• 朝 (TRIỀU) — Buổi sáng, Triều đại (Kanji N4)
• 曜 — Ngày trong tuần (Kanji N4)
• 顔 — Gương mặt, Vẻ mặt, Uy tín (NHAN) (Kanji N4)

Mẹo ghi nhớ

Hãy hình dung mặt trời (日) nằm ở phần gốc của 昼, bị ép dưới một tán lá nặng nề phía trên. Vào buổi trưa, mặt trời ở đúng vị trí đó — thẳng đỉnh đầu, chiếu thẳng xuống. Kanji này đóng băng khoảnh khắc đó lại: mặt trời ở đỉnh cao nhất, không còn chỗ nào cao hơn. Cảm nhận cái nóng ban trưa và nghĩ đến 昼 (ひる).