寒 — Lạnh, Rét, Mùa Đông

Ý nghĩa

Kanji 寒 có nghĩa là lạnh hay giá rét. Đây là cái lạnh bạn cảm nhận khi bước ra ngoài vào một buổi sáng tháng Giêng ở Tokyo — không chỉ là se lạnh, mà là cái nặng nề của mùa đông trong không khí. Mùa đông ở Nhật thực sự rất lạnh, và chữ kanji này đồng hành với bạn từ tháng Mười Một đến tháng Ba.

Cấu trúc của chữ tự kể câu chuyện riêng của nó. Bộ phận trên cùng 宀 là mái nhà — chỗ trú ẩn. Các nét ngang rộng phía dưới gợi lên những bó rơm nhét vào bên trong để cách nhiệt. Ở tận cùng phía dưới, hai bộ phận nhỏ 冫 (băng) nằm trên sàn, xóa tan hết tác dụng của đống rơm kia. Hình ảnh là một người co ro dưới mái nhà với băng dưới chân, cố giữ ấm nhưng cái lạnh vẫn thắng. Một khi đã nhìn thấy, ý nghĩa này rất khó quên.

寒 được viết với 12 nét và được dạy ở lớp 3 tiểu học Nhật Bản. Bộ thủ chính là 宀. Ngoài chủ đề thời tiết, chữ này còn xuất hiện trong các truyền thống theo mùa, bối cảnh sức khỏe và văn học cổ điển — bất cứ nơi nào cái lạnh không chỉ đơn thuần là nhiệt độ.

Cách đọc

On'yomi (音読み) — Âm đọc gốc Hán

Âm on'yomi là カン (kan). Âm này chủ yếu xuất hiện trong các từ ghép (熟語, jukugo) — dự báo thời tiết, địa lý và văn viết trang trọng. Cách đọc này có nguồn gốc từ tiếng Hán cổ, đó là lý do tại sao nó trùng với âm Hán-Việt HÀN, cùng âm tiết trong hàn thử biểu (nhiệt kế).

寒波かんぱ (kanpa) — đợt lạnh; một đợt không khí lạnh đột ngột, dữ dội tràn qua một vùng
寒冷かんれい (kanrei) — lạnh giá, băng giá; thường dùng trong bản tin thời tiết và mô tả khí hậu
寒天かんてん (kanten) — bầu trời lạnh; cũng là từ chỉ thạch agar, được chế biến truyền thống trong cái lạnh mùa đông
防寒ぼうかん (bōkan) — chống lạnh; các biện pháp hoặc trang phục để chống rét
極寒ごっかん (gokkan) — rét cực độ; nhiệt độ ở mức Bắc Cực
厳寒げんかん (genkan) — rét buốt, rét khắc nghiệt

Kun'yomi (訓読み) — Âm đọc thuần Nhật

Âm kun'yomi là さむ(い) — samu(i). Đây là âm dùng trong hội thoại. 寒いさむい (samui) là một i-adjective chuẩn — gắn trực tiếp với です hoặc dùng trước danh từ. Hầu hết người học tiếp thu từ này sớm, và đúng là như vậy. Gốc さむ cũng kết hợp với các hậu tố tạo danh từ:

寒いさむい (samui) — lạnh (i-adjective chỉ thời tiết hoặc nhiệt độ môi trường)
寒ささむさ (samusa) — cái lạnh; dạng danh từ diễn đạt sự lạnh giá như một cảm giác được trải nghiệm
寒気さむけ (samuke) — cảm giác ớn lạnh, run rẩy; thường là triệu chứng của bệnh

Từ & Hợp Từ Thường Gặp

寒 xuất hiện trong vốn từ vựng về thời tiết, sức khỏe và các mùa trong năm. Những từ phổ biến nhất, được nhóm theo chủ đề:

Thời tiết & Khí hậu

寒いさむい (samui) — lạnh (tính từ thường dùng hàng ngày)
寒波かんぱ (kanpa) — đợt không khí lạnh, đợt rét
寒冷かんれい (kanrei) — nhiệt độ hoặc khí hậu lạnh giá
寒風かんぷう (kanpū) — gió lạnh, gió đông
寒流かんりゅう (kanryū) — dòng hải lưu lạnh

Mùa & Thời gian

寒中かんちゅう (kanchū) — giữa mùa đông; giai đoạn lạnh nhất trong năm ở Nhật
寒冬かんとう (kantō) — mùa đông lạnh giá
寒暖かんだん (kandan) — biên độ nhiệt; sự dao động giữa lạnh và ấm
寒暖差かんだんさ (kandansa) — chênh lệch nhiệt độ; dùng khi cảnh báo về sự dao động nhiệt độ trong ngày

Cảm giác cơ thể & Sức khỏe

寒気さむけ (samuke) — ớn lạnh, run rẩy (triệu chứng của bệnh)
寒ささむさ (samusa) — cái lạnh như một cảm giác thể chất được trải nghiệm
防寒着ぼうかんぎ (bōkangi) — quần áo chống rét, trang phục mùa đông

Dùng trong văn học & Trường hợp đặc biệt

極寒ごっかん (gokkan) — rét cực độ, lạnh như Bắc Cực
厳寒げんかん (genkan) — rét buốt, rét khắc nghiệt
寒天かんてん (kanten) — thạch agar; nguyên liệu này được đông khô trong cái lạnh mùa đông, do đó có tên như vậy

Câu Ví Dụ

今日きょうは寒いさむいですね。

Kyō wa samui desu ne.

Hôm nay lạnh nhỉ.

外そとはとても寒いさむいから、コートを着きてください。

Soto wa totemo samui kara, kōto wo kite kudasai.

Bên ngoài rất lạnh, vậy nên hãy mặc áo khoác vào nhé.

冬ふゆの朝あさは寒ささむさがきびしいです。

Fuyu no asa wa samusa ga kibishii desu.

Buổi sáng mùa đông ở đây thật khắc nghiệt.

昨日きのうから寒気さむけがして、風邪かぜをひいたようです。

Kinō kara samuke ga shite, kaze wo hiita yō desu.

Tôi bị ớn lạnh từ hôm qua — có vẻ tôi đã bị cảm rồi.

寒波かんぱが来きて、気温きおんが急きゅうに下さがりました。

Kanpa ga kite, kion ga kyū ni sagarimashita.

Một đợt không khí lạnh tràn về và nhiệt độ giảm xuống nhanh chóng.

この地域ちいきは寒冷かんれいな気候きこうです。

Kono chiiki wa kanrei na kikō desu.

Vùng này có khí hậu lạnh giá.

防寒ぼうかんのために、マフラーと手袋てぶくろを持もっていきましょう。

Bōkan no tame ni, mafurā to tebukuro wo motte ikimashō.

Hãy mang theo khăn quàng cổ và găng tay nhé — trời sẽ lạnh đấy.

もう春はるなのに、まだ少しすこし寒いさむいですね。

Mō haru na noni, mada sukoshi samui desu ne.

Đã là mùa xuân rồi mà vẫn còn hơi lạnh nhỉ.

北海道ほっかいどうの冬ふゆは極寒ごっかんで、マイナス二十度にじゅうどになることもあります。

Hokkaidō no fuyu wa gokkan de, mainasu nijū-do ni naru koto mo arimasu.

Mùa đông ở Hokkaido vô cùng khắc nghiệt — nhiệt độ có thể xuống tới âm 20 độ.

Kanji liên quan

暑 — Nóng (Thời Tiết), Nắng Nóng (Kanji N4)
短 — Ngắn, thấp, thiếu sót (Đoản) (Kanji N4)
病 (BỆNH) — Bệnh tật, Đau ốm (Kanji N4)
便 (TIỆN) — Tiện lợi, Tiện nghi, Liên lạc (Kanji N4)
悪 — Xấu, Ác, Tệ (Hán-Việt: ÁC) (Kanji N4)
飯 (PHẠN) — Bữa ăn, Cơm, Thực phẩm (Kanji N4)

Mẹo Ghi Nhớ

Hãy tưởng tượng một người ở trong nhà vào đêm lạnh nhất trong năm. Bộ 宀 ở trên cùng là mái nhà che đầu họ. Các nét ngang rộng ở giữa là những bó rơm quấn quanh họ để giữ ấm — một mẹo cách nhiệt từ thời cổ đại. Ở phía dưới, hai hình 冫 là những tảng băng trên sàn nhà. Không có đống rơm nào khắc phục được điều đó. Mái nhà + rơm + băng = lạnh.

Hình ảnh đó thường khắc sâu vào trí nhớ. Với người học tiếng Việt, còn có thêm một móc nối thứ hai: 寒 đọc theo âm Hán-Việt là HÀN. Bạn đã biết âm này qua hàn thử biểu (nhiệt kế) và băng hàn (giá lạnh). Kanji này chỉ đơn giản là đặt một gương mặt cho một từ bạn đã biết từ lâu.