牛 — Bò, Trâu, Bê

Ý nghĩa

Kanji 牛 có nghĩa là bò, trâu, hoặc bò đực — chỉ chung các loài gia súc họ bò. Nguồn gốc của chữ này có thể truy ngược hơn ba nghìn năm về chữ giáp cốt được dùng ở Trung Quốc cổ đại. Điều đó khiến nó trở thành một trong những chữ cổ xưa nhất còn được sử dụng trong đời sống hàng ngày.

Hình vẽ ban đầu mô tả mặt con bò nhìn thẳng từ phía trước: hai chiếc sừng cong ở phía trên, một nét ngang cho trán, và một nét dọc cho mõm cùng thân bên dưới. Qua nhiều thế kỷ cách điệu hóa, hình ảnh đó đã được rút gọn thành bốn nét như chúng ta viết ngày nay. Hãy nhìn kỹ phần trên của chữ — những nét xòe ra đó vẫn chính là cặp sừng.

Trâu bò đã định hình cuộc sống Nhật Bản theo nhiều cách cụ thể. Ngày xưa, trâu kéo cày trên những thửa ruộng lúa. Ngày nay, 和牛 (Wagyu — NGÒ UU) có giá bán cao ngất tại các nhà hàng từ Tokyo đến New York. 牛 xuất hiện trên thực đơn, trong từ vựng nông nghiệp, trên mỗi hộp sữa, và trong bối cảnh chiêm tinh — con trâu là con vật thứ hai trong bảng địa chi Trung Hoa, được viết là 丑年 (ushidoshi — năm Sửu).

Với chỉ 4 nét, 牛 thuộc nhóm kanji đơn giản nhất bạn sẽ học. Chữ này được dạy từ lớp 2 tiểu học Nhật Bản và đồng thời là một bộ thủ (部首) độc lập. Nó xuất hiện bên trong các chữ như 物 (vật — đồ vật) và 特 (đặc — đặc biệt), vì vậy nhận ra nó ngay từ bây giờ sẽ giúp ích rất nhiều khi bạn gặp các kanji phức tạp hơn về sau.

Cách đọc

On'yomi (音読み) — Âm Hán (âm gốc Trung Hoa)

ギュウ (gyuu) là on'yomi, được mang sang từ phát âm Trung Hoa cổ đại. Âm này hầu như chỉ xuất hiện trong các từ ghép (熟語, jukugo), và bạn sẽ gặp nó liên tục trong các ngữ cảnh ẩm thực và nông nghiệp.

牛肉ぎゅうにく (gyuuniku) — thịt bò (NGƯU NHỤC); từ bạn thấy trên nhãn siêu thị và thực đơn nhà hàng mỗi ngày
牛乳ぎゅうにゅう (gyuunyuu) — sữa bò (NGƯU NHŨ); thuật ngữ tiêu chuẩn in trên mỗi hộp sữa tại Nhật
牛丼ぎゅうどん (gyuudon) — cơm thịt bò (NGƯU ĐÔN); món ăn nhanh phổ biến tại các chuỗi như Yoshinoya và Sukiya
牛舎ぎゅうしゃ (gyuusha) — chuồng trâu bò (NGƯU XÁ); dùng trong các ngữ cảnh nông nghiệp

Kun'yomi (訓読み) — Âm thuần Nhật

うし (ushi) là từ thuần Nhật chỉ con bò hoặc trâu. Dùng khi nhắc đến con vật trực tiếp — chỉ vào một con ngoài đồng, kể chuyện về cuộc sống nông trại, hoặc trong một số thành ngữ cố định. Âm này cũng liên kết về mặt ngữ âm với 丑 (can chi Sửu trong địa chi).

牛うし (ushi) — con bò; dùng trong giao tiếp hàng ngày ("あの牛を見て！" — Nhìn con bò kia kìa!)
丑年うしどし (ushidoshi) — năm Sửu trong địa chi Trung Hoa; những người sinh năm này được cho là kiên nhẫn và chăm chỉ
牛小屋うしごや (ushigoya) — chuồng bò; từ dân dã, mộc mạc hơn so với 牛舎 trang trọng hơn

Từ & Từ ghép thông dụng

牛 xuất hiện trong ẩm thực, nông nghiệp, giải phẫu và thành ngữ. Dưới đây là các từ ghép hữu ích nhất, được nhóm theo chủ đề.

Ẩm thực

牛肉ぎゅうにく (gyuuniku) — thịt bò (NGƯU NHỤC)
牛乳ぎゅうにゅう (gyuunyuu) — sữa bò (NGƯU NHŨ)
牛丼ぎゅうどん (gyuudon) — cơm thịt bò (NGƯU ĐÔN)
牛タンぎゅうタン (gyuu tan) — lưỡi bò nướng; món đặc sản của thành phố Sendai
和牛わぎゅう (wagyuu) — bò Wagyu Nhật Bản (HÒA NGƯU); nổi tiếng quốc tế với độ vân mỡ và hương vị thượng hạng

Chăn nuôi & Động vật

牛舎ぎゅうしゃ (gyuusha) — chuồng trâu bò (NGƯU XÁ)
乳牛にゅうぎゅう (nyuugyuu) — bò sữa (NHŨ NGƯU); bò được nuôi để lấy sữa
闘牛とうぎゅう (tougyuu) — đấu bò (ĐẤU NGƯU); thấy trong lễ hội đấu bò sumo truyền thống ở Okinawa cũng như môn đấu bò Tây Ban Nha
子牛こうし (koushi) — bê con (TỬ NGƯU); bò hoặc trâu còn nhỏ

Thành ngữ & Cụm từ cố định

牛歩ぎゅうほ (gyuuho) — chậm như rùa (NGƯU BỘ); nghĩa đen là "bước đi của bò," dùng khi điều gì đó diễn ra chậm chạp đến bực bội
牛耳るぎゅうじる (gyuujiru) — nắm quyền kiểm soát, thống trị (NẮM TAI NGƯU); xuất phát từ nghi lễ cổ đại trong đó người đứng đầu nắm tai con bò bị giết để xác nhận liên minh

Câu ví dụ

スーパーで牛肉ぎゅうにくを買かいました。

Suupaa de gyuuniku wo kaimashita.

Tôi đã mua thịt bò ở siêu thị.

牛乳ぎゅうにゅうを毎朝まいあさ飲のんでいます。

Gyuunyuu wo maiasa nonde imasu.

Tôi uống sữa mỗi buổi sáng.

あの牧場ぼくじょうには牛うしが百頭ひゃくとういます。

Ano bokujou ni wa ushi ga hyaku tou imasu.

Trang trại đó có một trăm con bò.

牛丼ぎゅうどんは日本にほんの定番ていばんファストフードです。

Gyuudon wa Nihon no teiban fasuto fuudo desu.

Cơm thịt bò là món ăn nhanh kinh điển của Nhật Bản.

和牛わぎゅうは世界中せかいじゅうで人気にんきがあります。

Wagyuu wa sekaijuu de ninki ga arimasu.

Bò Wagyu được ưa chuộng trên khắp thế giới.

子牛こうしが草原そうげんを走はしっていました。

Koushi ga sougen wo hashitte imashita.

Một con bê đang chạy băng qua đồng cỏ.

彼かれは会社かいしゃを牛耳ぎゅうじっています。

Kare wa kaisha wo gyuujitte imasu.

Anh ta đang nắm toàn quyền kiểm soát công ty.

交渉こうしょうは牛歩ぎゅうほのように進すすんでいる。

Koushou wa gyuuho no you ni susunde iru.

Các cuộc đàm phán đang tiến triển chậm như bò đi.

来年らいねんは丑年うしどしなので、丑年うしどしうまれの人ひとは年男としおとこになります。

Rainen wa ushidoshi nanode, ushidoshi umare no hito wa toshiotoko ni narimasu.

Năm sau là năm Sửu, vì vậy những người sinh năm Sửu sẽ đón năm bản mệnh của mình.

Kanji liên quan

明 — Sáng, Rõ ràng, Ánh sáng (Kanji N4)
田 — Ruộng lúa (ĐIỀN) (Kanji N4)
飯 (PHẠN) — Bữa ăn, Cơm, Thực phẩm (Kanji N4)
地 — Đất, Mặt đất, Vùng đất (Kanji N4)
図 — Sơ đồ, Bản đồ, Hình vẽ (Kanji N4)
昼 — Ban ngày, Buổi trưa, Giữa trưa (Kanji N4)

Mẹo ghi nhớ

Hãy tưởng tượng bạn đang đứng trước một con bò và nhìn thẳng vào mặt nó. Hai nét trên cùng của 牛 là hai chiếc sừng cong ra ngoài. Nét ngang ở giữa là vầng trán rộng và phẳng. Nét dọc dài chạy xuyên xuống giữa là mõm và thân. Sừng, trán, mõm — một khi bạn nhìn ra khuôn mặt đó trong chữ, bạn sẽ không thể quên. Thêm một gợi ý: âm Hán-Việt của 牛 là NGƯU — giống hệt chữ "ngưu" trong "ngưu tầm ngưu, mã tầm mã," giúp bạn nhớ cả nghĩa lẫn âm đọc.