負 — Thua, Gánh, Âm

Ý nghĩa

負 mang ba nghĩa liên quan chặt chẽ với nhau: thua trong thi đấu, gánh chịu một trọng tải, và nợ tiền bạc hay nghĩa vụ. Cả ba đều xoay quanh cùng một hình ảnh — người bị đè nặng bởi một gánh nặng không thể thoát khỏi, dù đó là thất bại, trách nhiệm nặng nề, hay tiền còn nợ.

Cấu trúc của chữ này làm rõ điều đó. 負 kết hợp 人 (người) ở trên và 貝 (vỏ sò) ở dưới. Ở Đông Á cổ đại, vỏ sò cowrie được dùng làm tiền tệ. Hãy hình dung một người đang khom lưng dưới đống vỏ sò — nợ chất chồng trên lưng. Từ hình ảnh mang vác nghĩa vụ tài chính đó, nghĩa của chữ mở rộng sang bất kỳ loại gánh nặng nào, và cuối cùng là gánh chịu thất bại trong cuộc thi.

負 có 9 nét và xuất hiện trong chương trình lớp 3 tiểu học Nhật Bản, được dạy vào khoảng 8–9 tuổi. Bộ thủ của nó là 貝 (vỏ sò), xuất hiện trong nhiều kanji liên quan đến tiền bạc và giá trị: 財 (tài sản — TÀI), 買 (mua — MÃI), 費 (chi phí — PHÍ), 貯 (tiết kiệm — TRỮ). Nhận ra nhóm bộ thủ này giúp bạn dễ dàng nắm bắt vốn kanji trong lĩnh vực tài chính và thương mại.

Trong tiếng Nhật hiện đại, 負 xuất hiện trong nhiều ngữ cảnh đời thường. Bình luận thể thao dùng 負まけた (maketa — đã thua). Văn bản kinh doanh dùng 負債ふさい (fusai — nợ, PHỤ TRÁI). Trò chuyện về áp lực hằng ngày dùng 負担ふたん (futan — gánh nặng, PHỤ ĐẢM). Báo cáo tai nạn nêu 負傷ふしょう (fushō — chấn thương, PHỤ THƯƠNG). Ngay cả giờ toán cũng cần đến nó: 負ふの数かず (fu no kazu — số âm).

Cách đọc

On'yomi (音読み) — Âm Hán (âm Hán-Việt: PHỤ)

負 có một on'yomi: フ (fu). Cách đọc này xuất hiện trong các từ ghép (熟語, jukugo) và bao hàm các nghĩa trang trọng, trừu tượng hơn — thất bại, nợ nần, gánh nặng, số âm trong toán học. Khi 負 xuất hiện bên trong một từ ghép nhiều chữ, フ hầu như luôn là cách đọc được dùng.

• 負傷ふしょう (fushō) — chấn thương, vết thương (PHỤ THƯƠNG — nghĩa gốc: "gánh chịu tổn thương")
• 負債ふさい (fusai) — nợ, khoản nợ (PHỤ TRÁI — nghĩa gốc: "gánh vác gánh nặng tài chính")
• 負担ふたん (futan) — gánh nặng, trách nhiệm tài chính (PHỤ ĐẢM — một trong những từ ghép được dùng thường xuyên nhất)
• 勝負しょうぶ (shōbu) — trận đấu, cuộc tranh tài (THẮNG PHỤ — kết hợp thắng 勝 và thua 負)
• 自負じふ (jifu) — tự hào, tự tin (TỰ PHỤ — mang trong mình niềm tự hào)
• 抱負ほうふ (hōfu) — hoài bão, khát vọng (PHAO PHỤ — những mục tiêu bạn ôm ấp và mang theo)
• 正負せいふ (seifu) — dương và âm (CHÍNH PHỤ — dùng trong toán học và vật lý)

Kun'yomi (訓読み) — Âm thuần Nhật

負 có ba cách đọc kun'yomi, mỗi cách nắm bắt một khía cạnh khác nhau của nghĩa chữ.

ま(ける) — makeru: Kun'yomi phổ biến nhất trong giao tiếp hằng ngày, có nghĩa là thua trong một trò chơi, cuộc tranh luận hay sự so sánh. Trong bối cảnh mua sắm, nó còn có nghĩa là giảm giá — người bán "chịu thiệt" một chút để đưa ra mức giá tốt hơn. Bạn sẽ nghe từ này thường xuyên trong các buổi bình luận thể thao và trò chuyện thông thường.

• 負まける (makeru) — thua, bị đánh bại
• 負まけ犬いぬ (make-inu) — kẻ thua cuộc (nghĩa đen: "con chó thua"); tiếng lóng thông thường
• 負まけ惜おしみ (make-oshimi) — không chịu nhận thua; cay cú sau khi thất bại

お(う) — ou: Gánh vác, cõng trên lưng, hoặc đảm nhận trách nhiệm. Dùng theo nghĩa đen (đi bộ đường dài với ba lô nặng) và nghĩa bóng (nhận lỗi về mình, chịu chấn thương). Cách đọc này phản ánh trực tiếp nhất hình ảnh gốc của người gánh vỏ sò — nghĩa xưa nhất và đen nhất của 負.

• 負おう (ou) — gánh chịu, mang vác, chịu đựng (như trong chấn thương)
• 背負せおう (seou) — cõng trên lưng; gánh vác một trách nhiệm
• 責任せきにんを負おう (sekinin wo ou) — chịu trách nhiệm về điều gì đó

ま(かす) — makasu: Dạng ngoại động từ tương ứng của まける. Trong khi まける có nghĩa là "tôi đã thua," thì まかす có nghĩa là "tôi đã đánh bại người khác." Ít phổ biến hơn trong lời nói thông thường, từ này xuất hiện trong các ngữ cảnh thi đấu và văn học.

• 負まかす (makasu) — đánh bại, thắng (ai đó)
• 相手あいてを負まかす (aite wo makasu) — đánh bại đối thủ
• 誰だれにも負まかさない (dare ni mo makasanai) — Tôi sẽ không để ai đánh bại mình

Từ vựng & Từ ghép thông dụng

Các từ quan trọng có chứa 負, phân nhóm theo chủ đề.

Thi đấu & Thể thao

• 勝負しょうぶ (shōbu) — trận đấu, cuộc tranh tài; ghép thắng (勝) và thua (負) thành một từ diễn tả cuộc cạnh tranh
• 負まけ (make) — thất bại, sự thua cuộc; danh từ độc lập chỉ kết quả của việc thua
• 負まけ犬いぬ (make-inu) — kẻ thua cuộc trong tiếng lóng thông thường
• 負まけ惜おしみ (make-oshimi) — cay cú; không chịu chấp nhận thất bại

Gánh nặng & Trách nhiệm

• 負担ふたん (futan) — gánh nặng, trách nhiệm tài chính; một trong những từ cốt lõi nhất dùng 負 (PHỤ ĐẢM)
• 自己じこ負担ふたん (jiko futan) — chi phí tự trả; phổ biến trong ngữ cảnh y tế và bảo hiểm
• 背負せおう (seou) — cõng trên lưng; gánh vác trách nhiệm, theo nghĩa đen hoặc nghĩa bóng

Tài chính & Nợ nần

• 負債ふさい (fusai) — nợ, khoản nợ; ý nghĩa tài chính cốt lõi của 負 (PHỤ TRÁI)
• 負ふの遺産いさん (fu no isan) — di sản tiêu cực; các khoản nợ được thừa kế thay vì tài sản

Chấn thương & Căng thẳng thể chất

• 負傷ふしょう (fushō) — chấn thương, vết thương; thường xuất hiện trong tin tức thể thao và tai nạn (PHỤ THƯƠNG)
• 傷きずを負おう (kizu wo ou) — chịu vết thương, bị thương

Tự hào & Mục tiêu cá nhân

• 自負じふ (jifu) — tự hào nghề nghiệp, tự tin; cảm giác tích cực khi nhận thức về thành tựu của bản thân (TỰ PHỤ)
• 抱負ほうふ (hōfu) — hoài bão, khát vọng; đặc biệt phổ biến vào dịp Năm mới ở Nhật (PHAO PHỤ)

Toán học & Khoa học

• 正負せいふ (seifu) — dương và âm (số hoặc điện tích, CHÍNH PHỤ)
• 負ふの数かず (fu no kazu) — số âm

Câu ví dụ

Mẹo ghi nhớ

Hãy hình dung một người (人) mệt mỏi đang khom lưng, một bao tải khổng lồ đựng vỏ sò (貝) — tiền tệ thời cổ đại — buộc chặt trên lưng họ. Đầu gối họ khuỵu xuống vì nợ. Họ lê bước, ngày càng tụt lại phía sau trong cuộc đua, quá nặng nề để theo kịp. Hình ảnh duy nhất đó nắm bắt cả ba nghĩa cốt lõi cùng một lúc: mang vác thứ gì đó trên thân (おう), bị nghiền nát bởi nợ nần (負債ふさい), và thua cuộc đua (負まける). Vỏ sò trên lưng = 負.

Kanji liên quan

• 勝 — thắng; từ trái nghĩa trực tiếp của 負 và người bạn đồng hành thường trực trong 勝負しょうぶ (trận đấu, cuộc tranh tài). Hãy học hai chữ này song song để nắm vững cả hai.
• 貝 — vỏ sò; bộ thủ phía dưới của 負 và biểu tượng cổ đại cho tiền bạc làm nền tảng cho từ nguyên của chữ này
• 担 — gánh vác, đảm nhận; cùng mang nghĩa gánh nặng với 負, thể hiện qua 負担ふたん và 担当たんとう (người phụ trách)
• 敗 — thất bại, thua cuộc; gần nghĩa với 負 nhưng nhấn mạnh vào trạng thái đã bị đánh bại hơn là hành động thua. Xuất hiện trong 失敗しっぱい (thất bại) và 敗北はいぼく (bại trận).
• 財 — của cải, tài sản; cùng bộ thủ 貝 và đại diện cho mặt tích cực của tiền bạc — những tài sản mà 負 (nợ nần và gánh nặng) đứng đối lập (TÀI SẢN)