関 — Rào cản, Cổng kiểm soát, Liên quan

Ý nghĩa

Ít kanji nào mang sức sống trong tiếng Nhật hàng ngày như 関. Nó bao hàm các nghĩa rào cản, cửa ải, mối liên hệ, và có liên quan đến — một phạm vi trải dài từ cụ thể đến trừu tượng. Hai vùng nổi tiếng 関東かんとう (Kantō) và 関西かんさい (Kansai) đều lấy tên từ chữ kanji này — nghĩa đen là vùng đất phía đông cửa ải và phía tây cửa ải. Cửa ải đó chính là 関所せきしょ, những trạm kiểm soát cổ từ thời phong kiến được lập ra để kiểm soát người và hàng hóa qua lại giữa các vùng. Nổi tiếng nhất là cửa ải Hakone, canh giữ con đường từ miền tây Nhật Bản vào đồng bằng Kantō.

Hình ảnh cốt lõi là một cánh cổng vừa nối liền vừa phân cách. Theo thời gian, cửa ải cụ thể đó sinh ra một loạt nghĩa trừu tượng: 関係かんけい (QUAN HỆ - mối quan hệ), 関心かんしん (QUAN TÂM - sự quan tâm), và 関連かんれん (QUAN LIÊN - mối liên hệ). Từ quan hệ giữa người với người, mối liên kết tổ chức, cho đến các khớp xương trên cơ thể (関節かんせつ - QUAN TIẾT) — 関 xuất hiện ở bất cứ nơi nào hai sự vật gặp nhau, dù để hợp nhất hay đánh dấu ranh giới chia ly.

Dạng hiện đại 関 là phiên bản đơn giản hóa 新字体しんじたい của chữ truyền thống 關. Khung ngoài là bộ thủ 門 (cửa, MÔNN), neo giữ ý nghĩa gốc của một cửa ải có canh gác. Bên trong khung đó là một thành phần đơn giản hóa biểu thị cơ chế then cài — bộ phận đóng cổng và kiểm soát lối qua. Với 14 nét, 関 được dạy ở lớp 4 tiểu học Nhật Bản. Hầu hết người Nhật đã thuộc lòng chữ này trước năm mười tuổi.

Ngày nay, 関 xuất hiện nhiều nhất trong các từ ghép xoay quanh mối quan hệ và sự liên quan. Cụm từ 関係ない (kankei nai) — có nghĩa là không liên quan đến tôi — là một trong những cách diễn đạt được dùng nhiều nhất trong lời nói hàng ngày. Vai trò kép đó, vừa phân cách vừa kết nối, mang lại cho 関 một tầm bao phủ đặc biệt: cùng một chữ mô tả cả trạm biên giới lẫn mối dây tình người, cả cửa ải thuế quan lẫn khớp nối giữa các xương.

Cách đọc

On'yomi (音読み) — Âm Hán (Hán-Việt: QUAN)

Âm on'yomi là カン (kan), bắt nguồn từ phát âm tiếng Trung cổ đại. Âm đọc này chiếm ưu thế trong từ vựng ghép trên văn viết trang trọng, báo chí, học thuật và hội thoại thường ngày.

関係かんけい (kankei) — QUAN HỆ: mối quan hệ, sự liên hệ, tính liên quan. Bạn sẽ nghe liên tục: 「それは関係ない」 (điều đó không liên quan), 「関係者のみ」 (chỉ dành cho người có liên quan).
関心かんしん (kanshin) — QUAN TÂM: sự quan tâm, mối lo ngại. Dùng khi bạn thực sự quan tâm đến một chủ đề: 「日本語に関心がある」 (Tôi quan tâm đến tiếng Nhật).
関連かんれん (kanren) — QUAN LIÊN: mối liên hệ, sự liên quan. Phổ biến trong văn viết trang trọng và tin tức: 関連ニュース có nghĩa là tin tức liên quan.
機関きかん (kikan) — CƠ QUAN: động cơ, cơ quan, tổ chức, thể chế. Xuất hiện trong 国際機関こくさいきかん (tổ chức quốc tế) và 報道機関ほうどうきかん (cơ quan báo chí).
関節かんせつ (kansetsu) — QUAN TIẾT: khớp xương. Điểm phân cách giữa hai xương — ẩn dụ được dệt ngay vào trong từ.
玄関げんかん (genkan) — HUYỀN QUAN: sảnh vào, lối vào chính của ngôi nhà. 玄げん có nghĩa là tối tăm hay huyền bí; 関 là cửa ải. Kết hợp lại, chúng đặt tên cho ngưỡng cửa của ngôi nhà — lối chuyển tiếp giữa bên ngoài và bên trong.

Kun'yomi (訓読み) — Âm Nhật thuần

Các âm kun'yomi là せき (seki) và かか.わる (kakawaru). せき chỉ một trạm kiểm soát thực tế, đèo núi, hay cửa ải. かかわる là động từ có nghĩa có dính líu đến, có liên quan đến, hoặc can thiệp vào.

関所せきしょ (sekisho) — trạm kiểm soát, cửa ải. Những cổng ải lịch sử thời Edo nơi người đi đường phải xuất trình giấy tờ trước khi vượt qua ranh giới vùng.
関取せきとり (sekitori) — võ sĩ sumo đã được xếp hạng, người đã vượt qua rào cản để bước vào hàng ngũ chuyên nghiệp. Tên gọi xuất phát từ ý nghĩa người đã qua được cửa ải — một hình ảnh sinh động về thành tựu trong làng sumo.
関わるかかわる (kakawaru) — có liên quan đến, có dính líu đến. Dùng trong câu như: 「この問題に関わりたくない」 (Tôi không muốn dính líu vào vấn đề này). Nó cũng có thể báo hiệu tình huống nghiêm trọng, như trong 「命に関わる問題」 (vấn đề liên quan đến tính mạng).

Từ & Từ ghép thông dụng

関 tạo ra nhiều từ vựng thường dùng và trang trọng. Các từ ghép chính, phân nhóm theo chủ đề:

Mối quan hệ và sự liên hệ

関係かんけい (kankei) — QUAN HỆ: mối quan hệ, sự liên hệ, tính liên quan
関連かんれん (kanren) — QUAN LIÊN: sự liên hệ, mối liên quan
関与かんよ (kanyo) — QUAN DỰ: sự tham gia, có nhúng tay vào
無関係むかんけい (mukankei) — VÔ QUAN HỆ: không liên quan, không dính dáng gì
無関心むかんしん (mukanshin) — VÔ QUAN TÂM: sự thờ ơ, thiếu quan tâm

Địa danh và vùng miền

関東かんとう (Kantō) — vùng Kanto, trung tâm là Tokyo và các tỉnh lân cận
関西かんさい (Kansai) — vùng Kansai, trung tâm là Osaka, Kyoto và Kobe
関所せきしょ (sekisho) — trạm kiểm soát hoặc cửa ải lịch sử trên các tuyến đường lớn

Đời sống hàng ngày và ngữ cảnh trang trọng

玄関げんかん (genkan) — HUYỀN QUAN: sảnh vào, cửa chính của ngôi nhà
関節かんせつ (kansetsu) — QUAN TIẾT: khớp xương (đầu gối, khuỷu tay, v.v.)
関税かんぜい (kanzei) — QUAN THUẾ: thuế hải quan, thuế nhập khẩu
機関きかん (kikan) — CƠ QUAN: động cơ, tổ chức, cơ quan, thể chế
関心かんしん (kanshin) — QUAN TÂM: sự quan tâm cá nhân, mối lo ngại

Câu ví dụ

彼女かのじょとの関係かんけいはとても大切たいせつです。

Kanojo to no kankei wa totemo taisetsu desu.

Mối quan hệ của tôi với cô ấy rất quan trọng.

この問題もんだいは私わたしには関係かんけいありません。

Kono mondai wa watashi ni wa kankei arimasen.

Vấn đề này không liên quan gì đến tôi.

あなたは日本語にほんごに関心かんしんがありますか。

Anata wa Nihongo ni kanshin ga arimasu ka.

Bạn có quan tâm đến tiếng Nhật không?

玄関げんかんに入はいったら、靴くつを脱ぬいでください。

Genkan ni haittara, kutsu wo nuide kudasai.

Khi vào sảnh cửa, xin hãy cởi giày ra.

関東かんとうと関西かんさいでは、方言ほうげんがかなり違ちがいます。

Kantō to Kansai de wa, hōgen ga kanari chigaimasu.

Phương ngữ ở Kanto và Kansai khác nhau khá nhiều.

膝ひざの関節かんせつが痛いたくて、階段かいだんを上のぼるのが辛つらい。

Hiza no kansetsu ga itakute, kaidan wo noboru no ga tsurai.

Khớp gối tôi đau nên việc leo cầu thang rất vất vả.

この事件じけんに関わるかかわるのは危険きけんだと思おもいます。

Kono jiken ni kakawaru no wa kiken da to omoimasu.

Tôi nghĩ việc dính líu vào vụ này rất nguy hiểm.

環境問題かんきょうもんだいに関連かんれんした記事きじを毎日まいにち読よんでいます。

Kankyō mondai ni kanren shita kiji wo mainichi yonde imasu.

Tôi đọc các bài viết liên quan đến vấn đề môi trường mỗi ngày.

国際こくさい機関きかんは世界せかいの平和へいわのために働はたらいています。

Kokusai kikan wa sekai no heiwa no tame ni hataraite imasu.

Các tổ chức quốc tế hoạt động vì hòa bình thế giới.

Mẹo ghi nhớ

Hãy nghĩ đến 関 như 箱根はこねの関所せきしょ xưa — trạm kiểm soát Hakone mà mọi lữ khách trên đường Tōkaidō đều phải vượt qua trước khi vào Edo (Tokyo ngày nay). Lính canh kiểm tra giấy tờ. Qua được, bạn được kết nối với kinh đô. Không qua được, bạn bị quay trở lại. Sức căng đó sống mãi trong từng từ được xây dựng trên 関. Trong 関係かんけい, hai người đứng trước cửa ải của mối quan hệ. Trong 関心かんしん, sự chú ý của bạn đi qua cửa ải hướng đến điều bạn quan tâm. Trong 玄関げんかん, cửa ải huyền bí phân chia con phố với hơi ấm của ngôi nhà. Mỗi khi thấy 関, hãy tự hỏi: cửa ải ở đây là gì?

Kanji liên quan

門 — cổng, cửa (MÔN). Bộ thủ tạo thành khung ngoài của 関. Đứng một mình, 門 chỉ đơn giản là lối vào; 関 thêm vào đó trọng lượng của một trạm kiểm soát có hệ quả cho người qua lại.
係 — người phụ trách, mối liên hệ, quan hệ (HỆ). Thường đi cùng 関 trong 関係かんけい (quan hệ). Nếu 関 nhấn mạnh mối liên hệ trừu tượng, thì 係 chỉ một người cụ thể quản lý hay xử lý việc gì đó.
連 — nối, liên kết, chuỗi (LIÊN). Xuất hiện cùng 関 trong 関連かんれん (quan liên). 関 gợi lên hình ảnh cửa ải; 連 gợi lên hình ảnh sợi xích — các thứ được nối với nhau theo trình tự.
際 — dịp, bờ, ranh giới, quốc tế (TẾ). Chia sẻ cảm giác về ranh giới với 関. So sánh 国際こくさい (quốc tế) với 関係かんけい (quan hệ).
境 — ranh giới, biên giới, lãnh thổ (CẢNH). Nếu 関 là cửa ải tại biên giới, thì 境 là đường biên giới đó.