登 (ĐĂNG) — Lên, Trèo, Đăng ký

Ý nghĩa

Chữ Hán 登 (ĐĂNG, noboru) bao gồm các khái niệm chính như leo lên, trèo, và vươn lên. Vượt ra ngoài sự di chuyển vật lý đơn thuần, ý nghĩa cốt lõi của nó còn mở rộng đến việc đăng ký, ghi chép, hoặc xuất hiện trong một danh sách, phản ánh sự 'vươn lên' hay 'hiện diện' mang tính ẩn dụ.

Xét về nguồn gốc, 登 là một chữ tượng hình. Nó được cấu tạo từ hai bộ phận chính: phần trên, 癶 (hatsugashira), mô tả dấu chân, tượng trưng cho sự di chuyển hoặc khởi hành. Thành phần phía dưới là 豆 (mame). Mặc dù ban đầu nó đại diện cho một vật dụng nghi lễ hoặc một đĩa có chân cao, nhưng ở đây nó thường đóng vai trò là một thành phần ngữ âm, cung cấp âm 'tō'. Nó cũng có thể mang ý nghĩa ẩn dụ là một bục hoặc vật gì đó được nâng lên. Do đó, sự kết hợp này gợi lên hình ảnh một người đang bước lên các bậc thang hoặc một bục cao.

Trong lịch sử, một số cách giải thích cho rằng phần trên đại diện cho một cái thang hoặc các bậc thang, củng cố ý tưởng leo trèo. Hình dạng trực quan của chữ này truyền tải hiệu quả hành động di chuyển lên trên, cho dù đó là một người leo núi, một cái tên được thêm vào sổ đăng ký, hay một món ăn được đặt lên bàn. Với 12 nét, chữ Hán này được dạy ở lớp 3 tiểu học Nhật Bản, khiến nó trở thành một ký tự cơ bản để diễn đạt sự di chuyển thẳng đứng và việc ghi chép chính thức.

Cách đọc

On'yomi (音読み - ÂM ĐỘC) — Cách đọc có nguồn gốc từ tiếng Trung

On'yomi, hay các cách đọc có nguồn gốc từ tiếng Trung, của chữ 登 (ĐĂNG) thường được tìm thấy trong các từ ghép. Những cách đọc này thường truyền tải ý nghĩa trang trọng hoặc trừu tượng hơn về 'sự leo lên' hoặc 'sự ghi chép'.

トウ (TŌ)

On'yomi chính của 登 (ĐĂNG) là トウ. Bạn sẽ thường xuyên bắt gặp cách đọc này trong các từ ghép liên quan đến leo trèo, xuất hiện, hoặc đăng ký.

登山とざん (tozan) — leo núi, một hoạt động liên quan đến việc leo lên núi.
登場とうじょう (tōjō) — xuất hiện (trên sân khấu), xuất hiện (trên màn hình), ra mắt.
登録とうろく (tōroku) — đăng ký, ghi danh (vào một hồ sơ).

Kun'yomi (訓読み - HUẤN ĐỘC) — Cách đọc bản ngữ tiếng Nhật

Kun'yomi, hay các cách đọc bản ngữ tiếng Nhật, của chữ 登 (ĐĂNG) được sử dụng khi kanji hoạt động như một động từ độc lập hoặc kết hợp với hiragana để tạo thành một động từ. Những cách đọc này thường mô tả hành động trực tiếp của việc leo lên hoặc vươn lên.

のぼ-る (noboru)

Đây là Kun'yomi phổ biến nhất của 登 (ĐĂNG), có nghĩa là "leo," "trèo lên," hoặc "đi lên." Nó ngụ ý một nỗ lực tích cực để di chuyển lên trên, cho dù là trên cầu thang, núi, hoặc thậm chí cho các khái niệm trừu tượng như sự thăng tiến địa vị.

登るのぼる (noboru) — leo (núi), trèo lên (cầu thang).
階段かいだんを登るのぼる (kaidan o noboru) — leo cầu thang.
日ひが登るのぼる (hi ga noboru) — mặt trời mọc.
あ-がる (agaru)

Mặc dù 登 (ĐĂNG) ít khi được đọc là あがる so với のぼる, bạn có thể gặp nó trong các ngữ cảnh cụ thể. Nó thường biểu thị một sự "nâng lên" hoặc "đi lên" tổng quát hơn, đôi khi ngụ ý một sự leo lên ít vất vả hơn hoặc kết quả của một hành động.

舞台ぶたいに登あがる (butai ni agaru) — bước lên sân khấu (ít phổ biến hơn 登場).
山やまに登あがる (yama ni agaru) — đi lên núi (ít phổ biến hơn 山に登る).

Từ vựng & Từ ghép phổ biến

Bạn sẽ tìm thấy chữ Hán 登 (ĐĂNG) trong nhiều từ vựng khác nhau, thể hiện ý nghĩa đa dạng của nó liên quan đến leo trèo, xuất hiện và đăng ký. Nắm vững các từ ghép này là rất quan trọng để hiểu sâu hơn về 登 (ĐĂNG).

Sự leo lên & Di chuyển vật lý

登山とざん (tozan) — leo núi, bộ môn leo núi.
登校とうこう (tōkō) — đi học, đến trường (nghĩa đen là "lên trường").
登頂とうちょう (tōchō) — lên đến đỉnh, leo lên đỉnh.
登板とうばん (tōban) — xuất hiện trên gò ném bóng (bóng chày), ném bóng.

Sự xuất hiện & Gia nhập

登場とうじょう (tōjō) — xuất hiện (trên sân khấu), xuất hiện (trên màn hình), ra mắt.
登壇とうだん (tōdan) — bước lên bục/diễn đàn, lên sân khấu để phát biểu.
登用とうよう (tōyō) — bổ nhiệm, thăng chức, tuyển chọn vào một vị trí.

Đăng ký & Ghi chép

登録とうろく (tōroku) — đăng ký, ghi danh, nhập liệu (vào một hồ sơ).
登記とうき (tōki) — đăng ký (bất động sản, v.v.), ghi chép.
登載とうさい (tōsai) — xuất bản, chèn (vào sách, báo), ghi chép.

Cách dùng ẩn dụ

登竜門とうりゅうもん (tōryūmon) — cánh cổng dẫn đến thành công, một cửa hẹp để đạt được sự nổi bật (nghĩa đen là "cổng rồng để thăng thiên," ám chỉ một truyền thuyết Trung Quốc).

Câu ví dụ

あの山やまに登のぼるのは大変たいへんでした。

Ano yama ni noboru no wa taihen deshita.

Việc leo ngọn núi đó thật khó khăn.

毎日まいにち、階段かいだんを登のぼって運動うんどうしています。

Mainichi, kaidan o nobotte undō shite imasu.

Tôi tập thể dục bằng cách leo cầu thang mỗi ngày.

朝あさ、太陽たいようが東ひがしから登のぼるのが見みえました。

Asa, taiyō ga higashi kara noboru no ga miemashita.

Vào buổi sáng, tôi thấy mặt trời mọc từ phía đông.

新あたらしい選手せんしゅが試合しあいに初はつ登場とうじょうしました。

Atarashii senshu ga shiai ni hatsu tōjō shimashita.

Một cầu thủ mới đã lần đầu tiên xuất hiện trong trận đấu.

住所じゅうしょと氏名しめいを登録とうろくしてください。

Jūsho to shimei o tōroku shite kudasai.

Vui lòng đăng ký địa chỉ và tên của bạn.

そのその事件じけんは新聞しんぶんに登載とうさいされました。

Sono jiken wa shinbun ni tōsai saremashita.

Sự việc đó đã được đăng tải trên báo.

社長しゃちょうが壇上だんじょうに登壇とうだんして、スピーチを始はじめました。

Shachō ga danjō ni tōdan shite, supīchi o hajimemashita.

Chủ tịch bước lên bục và bắt đầu bài phát biểu của mình.

富士山ふじさんへの登山とざんは、日本にほんの文化ぶんかの一部いちぶです。

Fujisan e no tozan wa, Nihon no bunka no ichibu desu.

Việc leo núi Phú Sĩ là một phần của văn hóa Nhật Bản.

彼かれは新あたらしいプロジェクトのリーダーに登用とうようされました。

Kare wa atarashii purojekuto no rīdā ni tōyō saremashita.

Anh ấy đã được bổ nhiệm làm trưởng nhóm của dự án mới.

Mẹo ghi nhớ

Để ghi nhớ 登 (ĐĂNG), hãy hình dung các thành phần của nó. Phần trên, 癶 (hatsugashira), giống như hai bàn chân đang tích cực 'bước' về phía trước. Phần dưới, 豆 (mame), ban đầu mô tả một vật dụng nghi lễ hoặc một đĩa có chân cao. Hãy tưởng tượng ai đó đang 'bước' (癶) để 'leo lên' hoặc 'trèo lên' một 'bục cao' hoặc 'đĩa' (豆). Nó giống như việc leo lên để đặt một vật quý giá lên một bàn thờ cao, hoặc đơn giản là một người bước lên một bề mặt được nâng cao. Hình ảnh 'các bước để leo lên một bục' này kết nối trực tiếp hình dạng của chữ Hán với ý nghĩa cốt lõi của nó là 'leo' hoặc 'trèo lên'.

Các chữ Hán liên quan

上 (THƯỢNG) — Có nghĩa là 'lên, trên, trèo lên,' 上 (THƯỢNG) cũng truyền tải sự chuyển động lên trên nhưng tổng quát hơn và đơn giản hơn về hình thức và cách sử dụng. Trong khi 登 (ĐĂNG) ngụ ý việc leo trèo hoặc đăng ký một cách chủ động, 上 (THƯỢNG) có thể chỉ đơn giản có nghĩa là "trên" hoặc "đi lên."
昇 (THĂNG) — Cũng có nghĩa là "trèo lên, mọc lên," thường được dùng cho các hiện tượng tự nhiên như mặt trời mọc (太陽が昇る) hoặc cho các khái niệm trừu tượng như cải thiện địa vị. Nó tập trung nhiều hơn vào sự vươn lên tự nhiên hoặc không cần nỗ lực so với sự leo trèo chủ động của 登 (ĐĂNG).
載 (TÁI) — Có nghĩa là "tải, gắn, xuất bản." Chữ Hán này chia sẻ một liên kết khái niệm với 登 (ĐĂNG) về việc "đặt lên" hoặc "xuất hiện trong một hồ sơ" (ví dụ: 登載 (ĐĂNG TÁI) và 掲載けいさい (YẾT TÁI)). Nó nhấn mạnh hành động đặt một thứ gì đó lên bề mặt hoặc in ra.
録 (LỤC) — Có nghĩa là "ghi chép, đăng ký." Chữ Hán này thường được ghép với 登 (ĐĂNG), như trong 登録 (tōroku) (ĐĂNG LỤC), để tạo thành các từ ghép đặc biệt liên quan đến hành động ghi chép hoặc tạo một mục nhập. Nó tập trung hoàn toàn vào hành động lập hồ sơ.