配 — Phân phát, Giao hàng, Sắp xếp

Ý nghĩa

配 mang các nghĩa: phân phối, giao hàng, sắp xếp và phân bổ. Chữ này còn xuất hiện trong các từ chỉ sự lo lắng, quan tâm, và trong từ vựng trang trọng chỉ vợ/chồng hay người bạn đời. Hiếm có kanji N3 nào len lỏi vào cuộc sống hàng ngày, công sở lẫn công nghệ hiện đại một cách nhất quán như chữ này.

Hai thành phần tạo nên chữ: 酉 (ゆう), bộ thủ hình bình rượu sake, và 己 (き), nghĩa là bản thân hay chính mình. Hãy hình dung một người chủ tiệc cẩn thận rót rượu sake từ bình và trao từng chén cho từng vị khách — hành động phân phát có chủ ý, từng người một đó chính là nguồn gốc tượng hình của kanji này. Qua nhiều thế kỷ, nghĩa mở rộng từ việc rót đồ uống sang sắp xếp nhân sự, phân phối bưu kiện, và phát trực tuyến nội dung.

Là Jōyō kanji được dạy từ lớp 3, 配 được viết với 10 nét, theo chiều từ trái sang phải bắt đầu từ bộ 酉. Trẻ em Nhật tiếp xúc với chữ này từ sớm. Đến khi trưởng thành, họ dùng nó để nói về nỗi lo lắng cho cha mẹ (心配), chờ đợi hàng giao đến (宅配), và xem livestream (配信).

Cách đọc

On'yomi (音読み) — Âm Hán (âm Hán-Việt: PHỐI)

On'yomi là ハイ. Âm này hầu như chỉ xuất hiện trong các từ ghép (熟語) và là cách đọc bạn sẽ gặp nhiều nhất trong tiếng Nhật văn viết.

Các từ ghép quan trọng dùng âm ハイ:

配達はいたつ (haitatsu) — giao hàng (bưu kiện, thư từ)
配布はいふ (haifu) — phát tờ rơi, phân phát tài liệu
配置はいち (haichi) — bố trí, triển khai
配慮はいりょ (hairyo) — sự quan tâm, chu đáo đối với người khác
配信はいしん (haishin) — phát sóng, phát trực tuyến
支配しはい (shihai) — kiểm soát, thống trị, quản lý
配色はいしょく (haishoku) — phối màu, bảng màu

Kun'yomi (訓読み) — Âm Nhật thuần

Kun'yomi là くば(る) (kubar·u). Dùng độc lập, 配くばる có nghĩa là phát ra, chia ra — giáo viên phát phiếu bài tập, người phát tờ rơi trên phố. Động từ này chia theo quy tắc godan.

配くばる (kubaru) — phân phát, chia phát
配くばり物もの (kubarimono) — quà hoặc đồ vật được phân phát cho mọi người
目め配くばり (mekubari) — để mắt quan sát xung quanh
気き配くばり (kikubari) — sự quan tâm đến người khác, chu đáo ân cần

Từ vựng & Từ ghép thông dụng

配 trải dài trên một phạm vi từ vựng rộng bất thường. Dưới đây là các từ ghép chính được nhóm theo chủ đề.

Lo lắng & Quan tâm

心配しんぱい (shinpai) — lo lắng, băn khoăn, lo âu (TÂM PHỐI)
配慮はいりょ (hairyo) — sự quan tâm, chu đáo với người khác (PHỐI LỰ)
気配けはい (kehai) — dấu hiệu, không khí, sự hiện diện

Giao hàng & Phân phối

配達はいたつ (haitatsu) — giao hàng (thư từ, bưu kiện) (PHỐI ĐẠT)
宅配たくはい (takuhai) — giao hàng tận nhà (TRẠCH PHỐI)
配布はいふ (haifu) — phân phát tài liệu (PHỐI BỐ)
分配ぶんぱい (bunpai) — phân chia, chia đều (PHÂN PHỐI)

Sắp xếp & Bố trí

配置はいち (haichi) — sắp xếp, triển khai nhân sự (PHỐI TRÍ)
配列はいれつ (hairetsu) — dãy, mảng (cũng dùng trong lập trình) (PHỐI LIỆT)
配色はいしょく (haishoku) — phối màu, bảng màu (PHỐI SẮC)

Kiểm soát & Quản lý

支配しはい (shihai) — kiểm soát, thống trị, cai quản (CHI PHỐI)
配管はいかん (haikan) — đường ống, hệ thống ống nước
配線はいせん (haisen) — dây điện, hệ thống dây điện

Truyền thông & Sử dụng hiện đại

配信はいしん (haishin) — phát trực tuyến, phân phối nội dung (PHỐI TÍN)
配偶者はいぐうしゃ (haiguusha) — vợ/chồng (dùng trong văn bản trang trọng và pháp lý) (PHỐI NGẪu GIẢ)

Câu ví dụ

先生せんせいがプリントを配くばった。

Sensei ga purinto wo kubatta.

Giáo viên đã phát phiếu bài tập.

母ははのことがとても心配しんぱいです。

Haha no koto ga totemo shinpai desu.

Tôi rất lo lắng cho mẹ.

荷物にもつは明日あした配達はいたつされる予定よていです。

Nimotsu wa ashita haitatsu sareru yotei desu.

Kiện hàng dự kiến sẽ được giao vào ngày mai.

新あたらしいスタッフの配置はいちが決きまった。

Atarashii sutaffu no haichi ga kimatta.

Việc phân công nhân sự mới đã được quyết định.

この部屋へやは家具かぐの配置はいちがとても良よい。

Kono heya wa kagu no haichi ga totemo yoi.

Cách bố trí đồ đạc trong căn phòng này rất hợp lý.

その会社かいしゃは市場しじょうを支配しはいしている。

Sono kaisha wa shijou wo shihai shite iru.

Công ty đó đang thống lĩnh thị trường.

彼かれは周まわりへの気き配くばりができる人ひとだ。

Kare wa mawari e no kikubari ga dekiru hito da.

Anh ấy là người rất biết quan tâm đến những người xung quanh.

ライブ配信はいしんで世界中せかいじゅうに届とどけられた。

Raibu haishin de sekaijuu ni todoke rareta.

Nội dung đã được phát trực tiếp đến khán giả trên toàn thế giới.

宅配たくはいボックスに荷物にもつが入はいっていた。

Takuhai bokkusu ni nimotsu ga haitte ita.

Có một kiện hàng đang chờ trong hộp nhận hàng tận nhà.

彼女かのじょは配偶者はいぐうしゃと共ともに海外かいがいへ移住いじゅうした。

Kanojo wa haiguusha to tomo ni kaigai e ijuu shita.

Cô ấy đã di cư ra nước ngoài cùng với người bạn đời của mình.

Mẹo ghi nhớ

Hãy hình dung một người chủ tiệc đứng bên chiếc bình rượu sake (酉), cẩn thận rót từng chén cho từng người (己) một. Hành động phân phát có chủ ý, từng người một đó chính là cốt lõi của 配. Bình bên trái, người bên phải — giữ vững hình ảnh đó là khắc sâu được kanji.

Logic tương tự giúp bạn hiểu 心配 (lo lắng). Một người chủ tiệc tốt luôn thao thức lo xem mọi vị khách đã được chăm sóc chưa. Nếu ai đó chén còn trống, cảm giác bứt rứt đó chính là 心配.

Kanji liên quan

送 — gửi đi, phái đi; thường xuất hiện cùng 配 trong từ vựng về giao hàng
届 — đến nơi, chuyển giao; 届ける nhấn mạnh việc đưa thứ gì đó đến tay một người cụ thể, liên quan chặt chẽ với 配達
分 — chia, phân chia; kết hợp với 配 trong 分配 (phân phối), làm nổi bật khía cạnh chia đều
置 — đặt, để; kết hợp với 配 trong 配置 (bố trí/sắp xếp)
給 — cung cấp, phát cho; xuất hiện trong 給料 (lương) và 給付 (trợ cấp), liên quan đến việc phân phát nguồn lực