量 — Số lượng, Khối lượng, Đo lường

Ý nghĩa

量 có nghĩa là số lượng, khối lượng, thể tích và đo lường — nói đơn giản là có bao nhiêu thứ gì đó. Cân nặng, mức âm thanh, lượng mưa, khẩu phần ăn, dung lượng dữ liệu: bất cứ khi nào tiếng Nhật cần xác định một phần có thể đo lường được của thứ gì đó, 量 thường xuất hiện ở đó.

Về mặt từ nguyên, 量 là chữ hội ý (会意文字). Phần trên giống 日 (mặt trời hoặc cửa mở), phần dưới là 里 (làng, đơn vị đo khoảng cách). Dạng cổ mô tả một dụng cụ đo lường — một chiếc bình đo thể tích bằng cách xem nó chứa được bao nhiêu. Hình ảnh đổ đầy vật gì đó đến mức chính xác đó đã phát triển thành khái niệm hiện đại về việc định lượng bất kỳ chất hoặc hiện tượng nào.

量 có 12 nét và được dạy ở lớp 4 tiểu học Nhật Bản, nên hầu hết người Nhật học kanji này khoảng 9–10 tuổi. Bộ thủ của nó là 里, liên kết nó với đo lường và khoảng cách. Bạn sẽ gặp 量 thường xuyên: trên nhãn sản phẩm, trong công thức nấu ăn, trong bản tin thời tiết, trong sách giáo khoa vật lý, trong thông số kỹ thuật.

Cách đọc

On'yomi (音読み) — Cách đọc gốc Hán (Hán-Việt: LƯỢNG)

On'yomi リョウ chiếm ưu thế tuyệt đối. Khi ghép với kanji khác, 量 hầu như luôn được đọc là リョウ — trong văn viết trang trọng, ngữ cảnh khoa học và hội thoại thường ngày.

大量たいりょう (tairyō) — số lượng lớn, số lượng khổng lồ (ĐẠI LƯỢNG)
重量じゅうりょう (jūryō) — cân nặng, trọng lượng (TRỌNG LƯỢNG)
音量おんりょう (onryō) — âm lượng (ÂM LƯỢNG)
分量ぶんりょう (bunryō) — phần, lượng đã đo (PHÂN LƯỢNG)
数量すうりょう (sūryō) — số lượng, đếm được (SỐ LƯỢNG)

Kun'yomi (訓読み) — Cách đọc thuần Nhật

Kun'yomi はか.る (hakaru) có nghĩa là đo hoặc cân. Ba kanji khác nhau cùng có cách đọc này — 測はかる (đo khoảng cách hoặc độ sâu), 計はかる (tính toán hoặc lên kế hoạch), và 量はかる — nên ngữ cảnh là tất cả. 量る đặc biệt dùng để đo cân nặng hoặc thể tích, không phải chiều dài hay số lượng.

量はかる (hakaru) — đo, cân
量はかり (hakari) — cái cân, cân đĩa (dụng cụ cân)

Từ vựng & Hợp từ thông dụng

量 dễ dàng ghép với các kanji khác. Các từ quan trọng được nhóm theo chủ đề:

Diễn tả mức độ số lượng:

大量たいりょう (tairyō) — số lượng lớn (vd: 大量生産たいりょうせいさん = sản xuất hàng loạt)
少量しょうりょう (shōryō) — lượng nhỏ, một ít (THIỂU LƯỢNG)
適量てきりょう (tekiryō) — lượng vừa đủ, số lượng phù hợp (THÍCH LƯỢNG)
過量かりょう (karyō) — lượng quá mức, quá liều (QUÁ LƯỢNG)

Đo lường vật lý:

重量じゅうりょう (jūryō) — cân nặng, khối lượng trọng trường (TRỌNG LƯỢNG)
軽量けいりょう (keiryō) — nhẹ, trọng lượng nhẹ (KHINH LƯỢNG)
質量しつりょう (shitsuryō) — khối lượng (thuật ngữ vật lý) (CHẤT LƯỢNG)
容量ようりょう (yōryō) — dung lượng, thể tích (vd: dung lượng lưu trữ) (DUNG LƯỢNG)

Khoa học và kỹ thuật:

測量そくりょう (sokuryō) — đo đạc, trắc địa (TRẮC LƯỢNG)
計量けいりょう (keiryō) — đo lường, cân đo (chính xác hoặc chính thức) (KẾ LƯỢNG)
熱量ねつりょう (netsuryō) — calo, năng lượng nhiệt (NHIỆT LƯỢNG)
降水量こうすいりょう (kōsuiryō) — lượng mưa, lượng giáng thủy (GIÁNG THỦY LƯỢNG)

Sử dụng hàng ngày:

音量おんりょう (onryō) — âm lượng (TV, loa) (ÂM LƯỢNG)
分量ぶんりょう (bunryō) — khẩu phần, phần lượng (PHÂN LƯỢNG)
数量すうりょう (sūryō) — số lượng (đặc biệt cho vật đếm được) (SỐ LƯỢNG)
血液量けつえきりょう (ketsueki-ryō) — lượng máu (HUYẾT DỊCH LƯỢNG)

Câu ví dụ

この薬くすりは適量てきりょうを守まもって飲のんでください。

Kono kusuri wa tekiryō wo mamotte nonde kudasai.

Hãy uống thuốc này đúng liều lượng quy định.

音量おんりょうを少すこし下さげてもらえますか。

Onryō wo sukoshi sagete moraemasu ka.

Bạn có thể vặn nhỏ âm lượng xuống một chút không?

大量たいりょうのデータを処理しょりするのに時間じかんがかかる。

Tairyō no dēta wo shori suru no ni jikan ga kakaru.

Cần có thời gian để xử lý một lượng lớn dữ liệu.

レシピ通どおりの分量ぶんりょうで作つくれば失敗しっぱいしない。

Reshipi dōri no bunryō de tsukureba shippai shinai.

Làm đúng theo phân lượng trong công thức thì sẽ không thất bại.

このスーツケースの重量じゅうりょうは制限せいげんを超こえている。

Kono sūtsukēsu no jūryō wa seigen wo koete iru.

Chiếc vali này vượt quá giới hạn trọng lượng cho phép.

今月こんげつの降水量こうすいりょうは例年れいねんより多おおい。

Kongetsu no kōsuiryō wa reinen yori ōi.

Lượng mưa tháng này cao hơn mức trung bình hàng năm.

食事しょくじの量りょうを減へらして体重たいじゅうを管理かんりしている。

Shokuji no ryō wo herashite taijū wo kanri shite iru.

Tôi đang kiểm soát cân nặng bằng cách giảm lượng thức ăn mỗi bữa.

このパソコンの容量ようりょうはもう満杯まんぱいに近ちかい。

Kono pasokon no yōryō wa mō manpai ni chikai.

Dung lượng máy tính này gần đầy rồi.

少量しょうりょうの塩しおを加くわえると味あじが引ひき立たつ。

Shōryō no shio wo kuwaeru to aji ga hikitatsu.

Thêm một chút muối sẽ làm nổi bật hương vị.

Mẹo ghi nhớ

Hãy tưởng tượng một cụ già trong làng (里) đứng dưới ánh nắng giữa trưa (日), cẩn thận dùng một chiếc bình đo để chia gạo cho từng gia đình. Ánh mặt trời chiếu xuống để ông có thể nhìn rõ mỗi nhà nhận được bao nhiêu — không nhiều quá, không ít quá. Hình ảnh đo lường cẩn thận, công bằng dưới ánh sáng rực rỡ này nắm bắt được bản chất của 量: số lượng được đo lường của sự vật. Mỗi lần nhìn thấy 量, hãy nghĩ đến vị cụ già cẩn thận với chiếc bình của mình, đảm bảo mỗi người nhận đúng lượng cần thiết. Hình dạng của kanji này — rộng ở trên, vững chắc ở dưới — trông giống như một chiếc bình được đổ đầy vừa đúng mức.

Kanji liên quan

測 — đo (khoảng cách, độ sâu); cùng mang khái niệm đo lường nhưng tập trung vào chiều không gian hơn là thể tích hay cân nặng
計 — đếm, tính toán, lên kế hoạch; xuất hiện trong 時計 (đồng hồ) và 計算 (phép tính)
重 — nặng, cân nặng; kết hợp với 量 trong 重量 (trọng lượng); cả hai đều liên quan đến khối lượng vật lý
数 — số, đếm; ghép với 量 trong 数量 (số lượng) để diễn tả những thứ đếm được
容 — chứa đựng, dung tích; thấy trong 容量 (dung lượng/thể tích); tập trung vào mức chứa của một vật