汗 — Mồ hôi, Đổ mồ hôi

Ý nghĩa

Kanji 汗 có nghĩa là mồ hôi — lượng nước cơ thể tiết ra khi vận động, khi nóng bức, hoặc khi căng thẳng. Chỉ vỏn vẹn sáu nét, đây là một kanji gọn gàng và xuất hiện thường xuyên trong tiếng Nhật hàng ngày.

Về mặt từ nguyên, 汗 gồm hai thành phần: bộ 氵 (sanzui — bộ nước ba chấm) ở bên trái, và 干 (khô, thân cây) ở bên phải. Kết hợp "nước" với "khô" thoạt nhìn có vẻ mâu thuẫn. Nhưng mồ hôi chính là như vậy — nước cơ thể sản sinh ra để phản ứng với nhiệt. Thành phần 干 còn gợi ý cách đọc: âm on'yomi カン phản chiếu âm đọc của 干.

Hãy hình dung ba chấm nước (氵) là những giọt mồ hôi, còn phần bên phải (干) là một người đứng thẳng dưới ánh mặt trời thiêu đốt. Hình ảnh đó khớp với ý nghĩa gần như hoàn hảo.

Dù là kanji Jōyō bậc trung, 汗 xuất hiện liên tục trong cuộc sống hàng ngày — trong bình luận thể thao, các cuộc trò chuyện về sức khỏe, thành ngữ về sự cố gắng, và những cách diễn đạt về sự ngượng ngùng.

Cách đọc

On'yomi (音読み) — Âm Hán (ÂN ĐỘC)

Âm on'yomi là カン (kan), chủ yếu dùng trong các từ ghép y khoa hoặc khoa học. Trong hội thoại thông thường, âm này hiếm khi xuất hiện độc lập.

• 発汗はっかん (hakkan) — sự ra mồ hôi, hành động tiết mồ hôi (PHÁT HÃN); phổ biến trong các ngữ cảnh sức khỏe, ví dụ: 発汗作用 (tác dụng gây ra mồ hôi)
• 多汗症たかんしょう (takan-shō) — chứng ra mồ hôi nhiều (ĐA HÃN CHỨNG); tình trạng tiết mồ hôi quá mức
• 汗腺かんせん (kansen) — tuyến mồ hôi (HÃN TUYẾN); dùng trong giải phẫu và sinh lý học

Kun'yomi (訓読み) — Âm Nhật (HỌC ĐỘC)

Âm kun'yomi あせ (ase) là cách đọc bạn sẽ dùng trong hầu hết các tình huống. Lau trán sau khi chạy bộ, than vãn về cái nắng hè, miêu tả một khoảnh khắc căng thẳng — trong tất cả những trường hợp đó, あせ là lựa chọn tự nhiên nhất.

• 汗あせ (ase) — mồ hôi (danh từ độc lập)
• 冷や汗ひやあせ (hiyaase) — mồ hôi lạnh; dùng theo nghĩa bóng chỉ sự lo lắng hoặc ngượng ngùng, như trong 冷や汗が出た (tôi toát mồ hôi lạnh)
• 汗だくあせだく (asedaku) — ướt đẫm mồ hôi; sinh động và thông tục
• 汗ばむあせばむ (asebamu) — bắt đầu ra mồ hôi nhẹ; diễn tả cảm giác ẩm ướt tinh tế vào những ngày nóng

Từ vựng & Từ ghép thông dụng

Các từ ghép và cách diễn đạt quan trọng, phân nhóm theo chủ đề:

Thể chất & Sức khỏe

• 汗あせ (ase) — mồ hôi (danh từ chung)
• 発汗はっかん (hakkan) — sự ra mồ hôi (y khoa/trang trọng) (PHÁT HÃN)
• 汗腺かんせん (kansen) — tuyến mồ hôi (HÃN TUYẾN)
• 多汗症たかんしょう (takan-shō) — chứng ra mồ hôi nhiều (ĐA HÃN CHỨNG)
• 汗疹あせも (asemo) — rôm sảy, mẩn nhiệt; chứng phổ biến vào mùa hè ở Nhật

Cách diễn đạt thường ngày

• 冷や汗ひやあせ (hiya-ase) — mồ hôi lạnh (do sợ hãi, ngượng ngùng, hoặc thoát nạn trong gang tấc)
• 汗だくあせだく (ase-daku) — đẫm mồ hôi, ướt sũng mồ hôi
• 汗ばむあせばむ (asebamu) — ra mồ hôi nhẹ
• 汗臭いあせくさい (ase-kusai) — có mùi mồ hôi
• 汗をかくあせをかく (ase wo kaku) — ra mồ hôi, đổ mồ hôi (cụm động từ thông dụng)

Sự cố gắng & Lao động

• 汗水あせみず (ase-mizu) — mồ hôi công sức; dùng trong cụm 汗水垂らしてあせみずたらして (làm việc chăm chỉ, đổ mồ hôi sôi nước mắt)
• 血と汗ちとあせ (chi to ase) — máu và mồ hôi; tương tự thành ngữ tiếng Anh "blood, sweat, and tears" (máu, mồ hôi và nước mắt)

Câu ví dụ

Mẹo ghi nhớ

Hãy tập trung vào hai thành phần của 汗. Bên trái là 氵 — ba giọt nước. Bên phải là 干 — khô, nóng. Ghép lại: sự khô hạn và nóng bức tạo ra độ ẩm. Độ ẩm đó chính là mồ hôi. Âm on'yomi カン cũng được mượn trực tiếp từ 干, vì vậy phần bên phải vừa là gợi ý hình ảnh vừa là gợi ý âm đọc.

Kanji liên quan

• 水 — nước (THỦY); nguồn gốc của bộ 氵 trong 汗
• 涙 — nước mắt (LỆ); một kanji chất lỏng cơ thể khác có bộ 氵, thường đi kèm với 汗 trong các ngữ cảnh cảm xúc
• 湿 — ẩm ướt (THẤP); cùng ý niệm về độ ẩm trên hoặc gần cơ thể
• 熱 — nhiệt, sốt (NHIỆT); liên quan về chủ đề vì nhiệt gây ra mồ hôi — 汗 và 熱 thường xuất hiện cùng nhau trong các câu về sức khỏe
• 干 — khô, thân (CAN); thành phần bên phải của 汗, đóng góp cả hình dạng lẫn âm đọc カン
• 体 — cơ thể (THỂ); thường đi kèm với 汗 trong các cụm từ về hoạt động thể chất hoặc bệnh tật