肖 — Giống, Chân dung, Hình tượng

Ý nghĩa

肖 có nghĩa là giống, trông giống — sự tương đồng, một bản sao, một khuôn mặt phản chiếu khuôn mặt khác. Xuất hiện phổ biến nhất trong 肖像しょうぞう (shōzō), nghĩa là chân dung (TIẾU TƯỢNG): tranh vẽ, ảnh chụp hoặc tượng điêu khắc tái hiện hình dạng của một người thật. Kanji này cũng là thành tố trong cách nói khiêm tốn 不肖ふしょう (fushō), nghĩa đen là không giống cha mẹ (BẤT TIẾU), dùng trong văn nói trang trọng khi người Nhật muốn tự nhận mình là người kém cỏi.

Về cấu trúc, 肖 gồm 小しょう (nhỏ) ở trên và bộ thủ 月 ở dưới. Chữ 月 ở đây không phải là mặt trăng, mà trong vị trí này nó là dạng viết tắt của 肉にく (thịt, thân thể) — cùng bộ thủ にくづき xuất hiện trong 腕うで (cánh tay) và 脳のう (não bộ). Ghép lại: thân thể nhỏ bé, một phiên bản thu nhỏ của người thật. Hình ảnh thu nhỏ ấy chính là ý nghĩa cốt lõi của kanji này — sự giống nhau, bản sao, chân dung.

Bảy nét, không thuộc cấp tiểu học. 肖 nằm trong bộ Jōyō kanji bổ sung, được học ở cấp trung học phổ thông trở lên. Ít gặp trong hội thoại thường ngày, nhưng xuất hiện đều đặn trong văn viết trang trọng, pháp lý và nghệ thuật — đặc biệt xung quanh cụm 肖像権しょうぞうけん (shōzōken — quyền chân dung, TIẾU TƯỢNG QUYỀN), một thuật ngữ trung tâm trong luật truyền thông Nhật Bản.

Cách đọc

On'yomi (音読み) — Âm Hán (âm gốc Trung Quốc)

ショウ (Shō) là âm on'yomi duy nhất, bao phủ hầu hết các từ ghép quan trọng. Vay mượn từ tiếng Trung Cổ, cách đọc này xuất hiện trong các ngữ cảnh nghệ thuật, pháp lý và văn học trang trọng. Vì 肖 hầu như luôn xuất hiện trong các danh từ ghép gốc Hán, ショウ là cách đọc cần học trước tiên.

• 肖像しょうぞう (shōzō) — chân dung (TIẾU TƯỢNG); hình ảnh tái hiện một người thật cụ thể
• 肖像画しょうぞうが (shōzōga) — tranh chân dung (TIẾU TƯỢNG HỌA); bức họa thể hiện diện mạo một người
• 肖像権しょうぞうけん (shōzōken) — quyền chân dung (TIẾU TƯỢNG QUYỀN); quyền pháp lý kiểm soát việc sử dụng hình ảnh của bản thân
• 不肖ふしょう (fushō) — kẻ bất tài, người kém cỏi (BẤT TIẾU); cách tự xưng khiêm tốn, hàm ý "tôi, kẻ không xứng với cha mẹ"

Kun'yomi (訓読み) — Âm Nhật thuần túy

Kun'yomi あやか（る） (ayaka-ru) mang sắc thái ấm áp hơn: được hưởng phúc lành của người khác, noi gương một người đáng ngưỡng mộ theo hướng may mắn. Bạn sẽ nghe cách đọc này trong đám cưới, khi chúc mừng người trúng xổ số, hoặc khi ai đó muốn bước theo dấu chân của một người được kính trọng. Ít phổ biến hơn các từ ghép ショウ, nhưng rất tự nhiên về mặt xã hội trong đúng hoàn cảnh.

• 肖あやかる (ayakaru) — được hưởng lây vận may của người khác; noi gương người mình ngưỡng mộ
• 肖あやかりたい (ayakaritai) — "Tôi cũng muốn được may mắn như vậy!" — nói một cách trìu mến với cặp đôi mới cưới hoặc ai đó vừa có tin vui

Từ và cụm từ thông dụng

肖 tập trung vào ba lĩnh vực: nghệ thuật và chân dung, pháp luật và truyền thông, và ngôn ngữ khiêm tốn trang trọng. Ba lĩnh vực này bao phủ hầu hết mọi ngữ cảnh bạn sẽ gặp kanji này ở trình độ N1.

Chân dung & Nghệ thuật

• 肖像しょうぞう (shōzō) — chân dung (TIẾU TƯỢNG); bất kỳ hình thức tái hiện nào thể hiện diện mạo của một người cụ thể
• 肖像画しょうぞうが (shōzōga) — tranh chân dung (TIẾU TƯỢNG HỌA); tranh vẽ, phổ biến trong bối cảnh lịch sử và hoàng gia
• 肖像写真しょうぞうしゃしん (shōzō shashin) — ảnh chân dung (TIẾU TƯỢNG TĨNH CHÂN); ảnh chụp chính thức của một người
• 肖像彫刻しょうぞうちょうこく (shōzō chōkoku) — tượng chân dung (TIẾU TƯỢNG ĐIÊU KHẮC); tác phẩm điêu khắc ba chiều như tượng bán thân hay tượng đứng

Pháp lý & Quyền lợi

• 肖像権しょうぞうけん (shōzōken) — quyền chân dung (TIẾU TƯỢNG QUYỀN); quyền pháp lý của mỗi người trong việc kiểm soát cách hình ảnh của mình được sử dụng vì mục đích thương mại hoặc công khai
• 肖像権侵害しょうぞうけんしんがい (shōzōken shingai) — xâm phạm quyền chân dung (TIẾU TƯỢNG QUYỀN XÂM HẠI); sử dụng hình ảnh của người khác mà không có sự đồng ý, đặc biệt trong quảng cáo hoặc truyền thông

Khiêm tốn & Ngôn ngữ trang trọng

• 不肖ふしょう (fushō) — kẻ bất tài, người kém cỏi (BẤT TIẾU); cách tự xưng khiêm tốn, thường trong quan hệ với cha mẹ hoặc thầy giáo
• 不肖ふしょうながら (fushō nagara) — dù tôi kém cỏi như vậy; cụm từ trang trọng dùng trước khi đưa ra một tuyên bố hoặc yêu cầu
• 不肖ふしょうの息子むすこ (fushō no musuko) — đứa con bất tài (BẤT TIẾU TỬ); thường dùng theo nghĩa tự khiêm về bản thân
• 不肖ふしょうの弟子でし (fushō no deshi) — người học trò bất tài (BẤT TIẾU ĐỆ TỬ); người cảm thấy mình chưa sống xứng đáng với những gì thầy dạy

Vận may & Sự tương đồng

• 肖あやかる (ayakaru) — noi gương, được hưởng lây vận may của người khác; dùng khi muốn may mắn như người mình ngưỡng mộ

Câu ví dụ

Mẹo ghi nhớ

Hai thành phần: 小ちいさい (nhỏ) ở trên, 体からだ (thân thể, bộ thủ 月) ở dưới. Một thân thể nhỏ bé — hãy tưởng tượng một tượng nhỏ xíu, một bức tranh thu nhỏ của người thật. Hình thu nhỏ đó giống hệt người gốc. Đó chính là 肖: thứ gì đó nhỏ bé nhưng trông y hệt người thật.

Với 不肖ふしょう, hãy tưởng tượng ai đó cúi đầu thật sâu: "Tôi thậm chí không xứng là bản sao nhỏ nhoi của cha mẹ vĩ đại." Chữ 不 (không, BẤT) phủ định hoàn toàn sự giống nhau. Khi một người Nhật dùng 不肖 để nói về bản thân, họ đang thực hiện hình thức khiêm tốn sâu sắc nhất — thừa nhận mình không đáng so với những người đi trước.

Kanji liên quan

• 似 — trông giống (に・る, ji); kanji thông dụng chỉ sự giống nhau trong đời thường. Dùng 似 trong hội thoại ("anh ấy trông giống cha"); dùng 肖 khi ngữ cảnh là chân dung trang trọng hoặc quyền hình ảnh pháp lý
• 像 — hình ảnh, tượng (ぞう, zō); kết hợp với 肖 tạo thành 肖像 (chân dung, TIẾU TƯỢNG). Đứng một mình, nó có nghĩa là tượng điêu khắc, tượng nhỏ hoặc hình ảnh
• 小 — nhỏ (しょう, shō); là nửa trên của 肖, và chia sẻ âm on'yomi ショウ — một điều ít phải ghi nhớ hơn
• 月 — bộ thủ ở dưới; ở đây là にくづき, bộ thủ chỉ thịt/thân thể. Xuất hiện trong 腕うで (cánh tay), 脳のう (não), 胸むね (ngực)
• 画 — tranh vẽ (が, ga); mở rộng 肖像 thành 肖像画 (tranh chân dung, TIẾU TƯỢNG HỌA)
• 権 — quyền, quyền hạn (けん, ken); mở rộng 肖像 thành 肖像権 (quyền chân dung, TIẾU TƯỢNG QUYỀN), thuật ngữ pháp lý quan trọng trong truyền thông Nhật Bản