挙 — Nâng lên, Đề cử, Thực hiện

Nghĩa

挙 có nghĩa là nâng lên hoặc đưa lên cao. Từ nghĩa gốc vật lý đó, ý nghĩa mở rộng ra nhiều hướng — đề cử ứng viên, dẫn chứng ví dụ, thực hiện nghi lễ trang trọng, hoặc diễn tả một nhóm người cùng hành động tập thể. Chữ này là shinjitai (dạng giản thể hiện đại) của chữ cổ 擧, vốn xuất hiện trong các văn bản Nhật trước chiến tranh và vẫn là dạng chuẩn trong chữ Hán truyền thống.

Về cấu trúc, 挙 được ghép từ hai thành phần. Phần dưới là bộ 手 (te, bàn tay), neo chữ vào hành động vật lý của việc nắm và di chuyển. Phần trên xuất phát từ 与 (yo), truyền tải ý nghĩa trao tặng hoặc vươn về phía người khác. Kết hợp lại, chúng gợi lên cử chỉ giơ tay để trình bày, dâng lên, hay nâng cao điều gì đó — một vật thể, một ứng viên, một bằng chứng, hay hành động mở đầu của một nghi lễ.

Trong tiếng Nhật hiện đại, 挙 xuất hiện nhiều nhất trong các từ ghép liên quan đến tiến trình dân chủ (bầu cử: 選挙), nghi lễ xã hội (đám cưới: 挙式), thực thi pháp luật (bắt giữ: 検挙), và liệt kê chính thức (liệt kê: 列挙). Với 10 nét và được xếp vào lớp 4 trong chương trình tiểu học Nhật Bản, chữ này phản ánh mức độ ăn sâu của bầu cử và nghi lễ trang trọng trong văn hóa công dân Nhật Bản.

Cách đọc

On'yomi (音読み) — Cách đọc gốc Hán

Cách đọc on'yomi chính là キョ (KYO), được dùng trong phần lớn các từ ghép hiện đại. Nó chiếm ưu thế trong từ vựng chính trị, pháp lý và nghi lễ trang trọng — cách đọc bạn sẽ gặp nhiều nhất trên báo chí, văn bản chính thức và lời nói hàng ngày.

選挙せんきょ (senkyo) — bầu cử, bỏ phiếu; từ quan trọng nhất dùng chữ 挙 trong xã hội Nhật, được nghe liên tục trong các mùa bầu cử quốc gia và địa phương.

挙式きょしき (kyoshiki) — tổ chức nghi lễ trang trọng, đặc biệt là đám cưới; dùng khi một cặp đôi chính thức thực hiện nghi thức hôn nhân.

挙手きょしゅ (kyoshu) — giơ tay; cách diễn đạt thông thường trong lớp học, cuộc họp và biểu quyết hội đồng khi người tham dự biểu thị đồng ý bằng cách giơ tay.

Một cách đọc on'yomi thứ hai là コ (KO), chỉ còn tồn tại trong các biểu thức cổ điển hoặc văn học cố định và hiếm khi gặp trong tiếng Nhật đương đại.

Kun'yomi (訓読み) — Cách đọc thuần Nhật

Các cách đọc kun'yomi là あ・げる (a-geru) và あ・がる (a-garu). Dấu chấm (・) đánh dấu ranh giới giữa phần kanji và phần okurigana.

挙あげる (ageru) — nâng lên, giơ lên, tổ chức nghi lễ, dẫn chứng ví dụ, đưa ra tên ai đó. Phân biệt với 上あげる mang nghĩa chung hơn — 挙げる hàm ý một hành động nâng lên có chủ ý, trang trọng hoặc có ý nghĩa xã hội.

挙あがる (agaru) — được nâng lên, được thực hiện (nói về nghi lễ). Đây là dạng nội động từ: điều gì đó tự đi lên hoặc là kết quả tự nhiên, không có tác nhân bên ngoài thúc đẩy.

Từ ghép & Từ thường gặp

挙 xuất hiện trong các lĩnh vực chính trị, pháp luật, nghi lễ và tu từ. Dưới đây là các từ ghép chính được nhóm theo chủ đề.

Chính trị & Đời sống công dân

• 選挙せんきょ (senkyo) — bầu cử (TUYỂN CỬ); hành động lựa chọn đại diện thông qua bỏ phiếu; từ ghép chứa 挙 gặp thường xuyên nhất trong cuộc sống hàng ngày
• 挙国きょこく (kyokoku) — toàn quốc cùng hành động (CỬ QUỐC); xuất hiện trong các thành ngữ cố định như 挙国一致きょこくいっち (kyokoku icchi), nghĩa là đoàn kết toàn quốc hay cùng đồng lòng
• 挙党きょとう (kyotou) — toàn đảng hành động nhất trí; dùng trong các bài báo chính trị về các quyết định toàn đảng

Pháp luật & Trật tự

• 検挙けんきょ (kenkyo) — bắt giữ, tạm giam (KIỂM CỬ); được cảnh sát và phương tiện truyền thông dùng khi nghi phạm bị đưa vào tạm giam
• 挙証きょしょう (kyoshou) — trình bằng chứng, nộp chứng cứ; thuật ngữ pháp lý dùng trong các phiên tòa

Nghi lễ & Sự kiện trang trọng

• 挙式きょしき (kyoshiki) — tổ chức nghi lễ, đặc biệt là đám cưới (CỬ THỨC); cách diễn đạt trang trọng dùng trong thông báo và thiệp mời
• 挙行きょこう (kyokou) — tiến hành hoặc tổ chức sự kiện/nghi lễ chính thức (CỬ HÀNH); trang trọng hơn và rộng nghĩa hơn 挙式 một chút

Liệt kê & Dẫn chứng

• 列挙れっきょ (rekkyo) — liệt kê theo thứ tự (LIỆT CỬ); thường dùng trong các bài luận học thuật và báo cáo chính thức
• 枚挙まいきょ (maikyo) — đếm từng cái một, liệt kê chi tiết; chủ yếu xuất hiện trong thành ngữ cố định 枚挙まいきょにいとまがない (maikyo ni itoma ga nai), nghĩa là "nhiều không kể xiết"

Hành động & Thành ngữ cố định

• 一挙いっきょ (ikkyo) — một hành động, một lúc, cùng một lúc (NHẤT CỬ); xuất hiện trong 一挙両得いっきょりょうとく (ikkyo ryoutoku), tương đương với "một công đôi việc"
• 挙動きょどう (kyodou) — hành vi, cử chỉ, cử động (CỬ ĐỘNG); thường gặp trong 挙動不審きょどうふしん (kyodou fushin), nghĩa là hành vi đáng ngờ
• 大挙たいきょ (taikyo) — ồ ạt, với số lượng lớn (ĐẠI CỬ); miêu tả một nhóm cùng hành động đồng loạt
• 一挙一動いっきょいちどう (ikkyo ichidou) — từng cử chỉ và hành động; thành ngữ có nghĩa là theo dõi từng động thái của ai đó

Câu ví dụ

Mẹo ghi nhớ

Hãy hình dung một bàn tay (手) — phần dưới của chữ 挙 — đang vươn lên cao. Rồi tưởng tượng một chính trị gia tại bục phát biểu trong mùa bầu cử (選挙), giơ chính bàn tay đó lên để đưa ra lời hứa long trọng. Một cử chỉ, nhiều ý nghĩa: giơ tay dẫn chứng trong tranh luận, giơ tay đề cử ứng viên, giơ tay khai mạc một nghi lễ. Với người học tiếng Việt, âm Hán-Việt CỬ kết nối trực tiếp với những từ quen thuộc như cử hành (挙行, tổ chức sự kiện) và tuyển cử (選挙, bầu cử) — ý nghĩa trở nên dễ nhớ ngay thông qua vốn từ vựng đã có sẵn.

Kanji liên quan

• 上 — cũng có nghĩa là nâng lên hoặc đi lên, nhưng mang nghĩa phổ quát và thông thường hơn nhiều; 挙 hàm ý một hành động nâng lên có chủ ý, trang trọng hoặc có ý nghĩa xã hội đáng kể
• 揚 — nâng lên, kéo lên, hoặc chiên ngập dầu; cùng bộ 手 và mang nghĩa hướng lên, nhưng dùng trong các ngữ cảnh khác như 揚あげる (chiên ngập dầu) hoặc kéo cờ lên
• 拳 — nắm đấm; cùng bộ 手 và trông giống 挙 về hình thức, nhưng có nghĩa là bàn tay nắm chặt thay vì hành động giơ lên
• 選 — lựa chọn, tuyển chọn; thường xuyên đi kèm với 挙 trong từ ghép 選挙 (bầu cử), đại diện cho hành động lựa chọn thông qua tiến trình dân chủ
• 举 — chữ Hán giản thể tương đương với 挙 (bản thân 挙 cũng là dạng giản hóa từ chữ cổ 擧); với người nói tiếng Trung, chữ này có cùng nghĩa và cách dùng rất tương đồng, giúp nhận diện liên ngôn ngữ trở nên dễ dàng