倒 — Ngã, Đổ, Lật Đổ

Ý nghĩa

Kanji 倒 mang nghĩa ngã, đổ, sụp đổ — một người ngã xuống đất, một tòa nhà sụp đổ, hay một chính phủ bị lật đổ. Chữ này xuất hiện trong nhiều tình huống khác nhau: ai đó ngất xỉu trên đường phố, một cây bị bão bật gốc, hay một công ty nộp đơn phá sản.

Về cấu trúc, 倒 gồm hai phần: bên trái là 亻 (bộ nhân, dạng rút gọn của 人 — người), bên phải là 到 (nghĩa là "đến" hay "tới nơi"). Hãy hình dung đây là một người đã đi đến điểm không thể quay đầu — họ đã đến giới hạn của mình và ngã xuống. Sự kết hợp này nắm bắt đúng khoảnh khắc sụp đổ.

Chữ này có 10 nét và là Jōyō kanji (常用漢字) được đưa vào chương trình trung học. Trong hệ thống JLPT, nó thuộc N2, xuất hiện thường xuyên trong các bài báo, văn bản trang trọng và lời nói hằng ngày. Từ vấp ngã trên cầu thang đến lật đổ một chế độ, 倒 bao phủ toàn bộ phạm vi ý nghĩa đó.

Cách đọc

On'yomi (音読み) — Âm Hán (âm Hán-Việt: ĐẢO)

Âm on'yomi là トウ (tō). Âm này có nguồn gốc từ tiếng Trung và chủ yếu xuất hiện trong các từ ghép (熟語, jukugo) — loại từ bạn thường gặp trong tiêu đề tin tức và văn bản trang trọng.

• 倒産とうさん (tōsan) — phá sản, doanh nghiệp sụp đổ
• 転倒てんとう (tentō) — ngã, vấp ngã, lộn nhào
• 圧倒あっとう (attō) — áp đảo, lấn át hoàn toàn
• 打倒だとう (datō) — lật đổ, đánh bại, hạ bệ kẻ thù hay hệ thống
• 卒倒そっとう (sottō) — ngất xỉu, đột ngột ngã xuống
• 倒壊とうかい (tōkai) — sụp đổ công trình như tòa nhà hay bức tường
• 傾倒けいとう (keitō) — say mê sâu sắc, đắm chìm vào điều gì đó
• 倒置とうち (tōchi) — đảo ngữ, đảo trật tự trong ngữ pháp hay tu từ

Kun'yomi (訓読み) — Âm Nhật thuần

Các âm kun'yomi là たお(れる) (taoreru) và たお(す) (taosu). Đây là các dạng động từ thuần Nhật dùng trong hội thoại hằng ngày. Sự phân biệt rất quan trọng: たおれる là nội động từ — chủ thể tự ngã. たおす là ngoại động từ — ai đó chủ động làm đổ thứ gì.

• 倒たおれる (taoreru) — ngã xuống, tự sụp đổ
• 倒たおす (taosu) — đánh đổ, làm ngã, đánh bại ai đó
• 打うち倒たおす (uchitaosu) — đánh ngã, đánh bại dứt khoát
• 木きが倒たおれる (ki ga taoreru) — một cây ngã xuống

Từ & Từ ghép thông dụng

倒 xuất hiện trong các từ ghép ở nhiều ngữ cảnh khác nhau. Dưới đây là những từ hữu ích nhất, được nhóm theo chủ đề:

Ngã và sụp đổ vật lý:

• 転倒てんとう (tentō) — vấp ngã, lộn nhào
• 倒壊とうかい (tōkai) — sụp đổ công trình như tòa nhà hay bức tường
• 卒倒そっとう (sottō) — đột ngột ngất xỉu, ngã ra bất tỉnh
• 倒たおれる (taoreru) — ngã, sụp đổ

Đánh bại và lật đổ:

• 打倒だとう (datō) — lật đổ, hạ bệ chính phủ, đối thủ hay kẻ thù
• 圧倒あっとう (attō) — áp đảo, lấn át hoàn toàn
• 打うち倒たおす (uchitaosu) — đánh ngã, đánh bại dứt khoát

Tài chính và kinh doanh:

• 倒産とうさん (tōsan) — phá sản, thất bại trong kinh doanh

Phiền phức và rắc rối hằng ngày:

• 面倒めんどう (mendō) — phiền phức, rắc rối; cũng có nghĩa: chăm sóc ai đó
• 面倒めんどうくさい (mendōkusai) — thật mệt mỏi, thực sự tẻ nhạt

Say mê và tận tâm sâu sắc:

• 傾倒けいとう (keitō) — đắm chìm vào một người, tư tưởng hay lĩnh vực nào đó

Tu từ và ngữ pháp:

• 倒置とうち (tōchi) — đảo ngữ, đảo trật tự từ để nhấn mạnh
• 倒置法とうちほう (tōchihō) — phép đảo ngữ trong tu từ học

Câu ví dụ

Mẹo ghi nhớ

Hãy tưởng tượng một người (亻) đã đi bộ cả ngày và cuối cùng đến nơi (到) điểm giới hạn — họ đã chạm đến ngưỡng chịu đựng và ngã xuống. Phần bên phải 到 nghĩa là "đến nơi", vì vậy toàn bộ chữ trở thành: một người đến nơi rồi ngã.

Hình ảnh này thấm vào mọi nghĩa của chữ. Một tòa nhà đã chạm đến giới hạn kết cấu. Một công ty đã cạn kiệt con đường. Một kẻ thù bị đánh bại sau trận chiến dài. Mỗi khi thấy 倒, hãy hình dung người lữ hành đó khuỵu ngã ở cuối hành trình.

Kanji liên quan

• 到 — đến, tới nơi (bộ phận bên phải của 倒; cùng âm トウ)
• 転 — lăn, xoay, ngã (転倒 tentō = vấp ngã; thường đi kèm với 倒)
• 崩 — sụp, đổ vỡ (dùng cho sụp đổ quy mô lớn trong tự nhiên như lở đất)
• 壊 — phá vỡ, hủy hoại (倒壊 tōkai = sụp đổ công trình; 壊 bổ sung nghĩa phá hủy)
• 敗 — thất bại, thua (giao thoa với 打倒 ở nghĩa thất bại, nhưng 敗 tập trung vào phía thua cuộc)
• 落 — rơi, rớt (vật rơi thẳng xuống thay vì đổ nghiêng sang bên)