卒 — Tốt nghiệp, Binh lính, Hoàn thành

Ý nghĩa

卒 xuất hiện nhiều nhất ở một chỗ: 卒業そつぎょう. Từ ghép đó — tốt nghiệp — là thứ hầu hết người học gặp đầu tiên, và có lý do chính đáng. Mỗi tháng Ba, các trường học Nhật Bản tổ chức 卒業式, và từ này hiện diện khắp nơi.

Nguồn gốc cổ xưa hơn mang tính quân sự. 卒 ban đầu chỉ cấp bậc thấp nhất của binh lính bộ binh — một tân binh thường thường, nhận biết qua bộ quân phục có đánh dấu. Nghĩa đó còn lưu lại trong 兵卒へいそつ (BINH TỐT — lính bộ binh, lính trơn), tuy nhiên bạn khó có khả năng nghe thấy trong hội thoại thường ngày.

Nghĩa thứ ba xoay quanh sự sụp đổ đột ngột. 卒倒そっとう (ngất xỉu) và 脳卒中のうそっちゅう (đột quỵ não) đều mang nghĩa điều gì đó xảy ra mà không có báo trước. Cách đọc ソッ — dạng phụ âm đôi — thường báo hiệu nghĩa cổ hơn, kịch tính hơn này.

Về mặt hình thức, 卒 bắt nguồn từ hình vẽ một người mặc quần áo có đường may hoặc đánh dấu: bộ quân phục của tân binh Trung Hoa. Khi binh lính hoàn thành nghĩa vụ, chữ Hán mang thêm nghĩa kết thúc. Việc tốt nghiệp học đường theo cùng logic đó — một sự kết thúc chính thức của một giai đoạn được tổ chức có kỷ luật. 卒 là kanji Jōyō lớp 4, 8 nét, thuộc bộ thủ 十.

Cách đọc

On'yomi (音読み) — Âm Hán (âm gốc Trung Hoa)

Âm on'yomi duy nhất là ソツ. Nó bao phủ mọi từ ghép thông dụng. Trước một số âm nhất định, ソツ biến thành ソッ (phụ âm đôi), tạo ra phụ âm kép trong các từ như 卒倒 và 脳卒中.

Từ ghép ソツ — giáo dục và hoàn thành:

• 卒業そつぎょう (sotsugyō) — tốt nghiệp
• 卒論そつろん (sotsuron) — luận văn tốt nghiệp
• 卒業式そつぎょうしき (sotsugyōshiki) — lễ tốt nghiệp

Từ ghép ソッ — hành động đột ngột và quân sự:

• 卒倒そっとう (sottō) — ngã quỵ đột ngột; ngất xỉu
• 脳卒中のうそっちゅう (nōsocchū) — đột quỵ não
• 兵卒へいそつ (heisotsu) — lính bộ binh; lính trơn

Kun'yomi (訓読み) — Âm Nhật thuần túy

卒 không có kun'yomi. Các nghĩa của nó — binh lính, tốt nghiệp, ngã quỵ đột ngột — đến từ tiếng Trung và chưa bao giờ gắn kết với các từ Nhật thuần túy sẵn có. Với JLPT N2, ソツ và các từ ghép của nó là tất cả những gì bạn cần.

Từ vựng & Từ ghép thông dụng

Vốn từ chia thành ba nhóm: giáo dục, y tế, và quân sự hoặc văn học.

Giáo dục & Nghề nghiệp

• 卒業そつぎょう (sotsugyō) — tốt nghiệp (TỐT NGHIỆP)
• 卒業式そつぎょうしき (sotsugyōshiki) — lễ tốt nghiệp
• 卒業生そつぎょうせい (sotsugyōsei) — học sinh/sinh viên tốt nghiệp; cựu học sinh/sinh viên
• 卒業証書そつぎょうしょうしょ (sotsugyō shōsho) — bằng tốt nghiệp
• 卒論そつろん (sotsuron) — luận văn tốt nghiệp
• 新卒しんそつ (shinsotsu) — sinh viên mới tốt nghiệp; ứng viên xin việc lần đầu
• 既卒きそつ (kisotsu) — người đã tốt nghiệp nhưng chưa có việc làm; tốt nghiệp nhưng vẫn đang tìm việc

Y tế & Thể chất

• 卒倒そっとう (sottō) — ngã quỵ đột ngột; ngất xỉu
• 脳卒中のうそっちゅう (nōsocchū) — đột quỵ não (NÃO TỐT TRÚNG)

Quân sự, Cổ điển & Văn học

• 兵卒へいそつ (heisotsu) — lính bộ binh; lính trơn (BINH TỐT)
• 卒先そっせん (ossen) — đi đầu; tiên phong
• 卒然そつぜん (sotsuzen) — đột nhiên; bất thình lình (văn viết)

Câu ví dụ

Mẹo ghi nhớ

Phần trên của 卒 trông giống chiếc mũ đội trên đầu người — mũ tốt nghiệp. Phần dưới 十 (mười) gợi ý sự hoàn thành trọn vẹn: mười trên mười, xong xuôi. Ghép lại: một người đội mũ, đứng ở vạch đích. Một hình ảnh, ba nghĩa: binh lính, tốt nghiệp, hoàn thành.

Người học tiếng Việt có một lối tắt: tốt nghiệp (卒業) là từ tiếng Việt thường dùng hằng ngày để chỉ việc tốt nghiệp. Âm Hán-Việt TỐT là từ đồng nguyên trực tiếp — chữ kanji này đã quen thuộc trước khi bạn bắt đầu học nó.

Kanji liên quan

• 業 — công việc, sự nghiệp, nghiệp (NGHIỆP); ghép với 卒 tạo thành 卒業 (tốt nghiệp). Hiểu 業 làm rõ hơn nghĩa "hoàn thành công việc được giao."
• 兵 — binh lính, chiến tranh (BINH); giống 卒, liên quan đến quân nhân. Ghép lại, 兵卒 có nghĩa là lính bộ binh.
• 終 — kết thúc, hoàn thành (CHUNG); cùng mang nghĩa kết thúc với 卒, tuy nhiên 終 mang tính tổng quát hơn và không gắn với các cột mốc chính thức.
• 了 — hoàn thành, xong (LIỄU); một kanji chỉ sự hoàn thành khác, phổ biến trong các từ ghép như 完了. So sánh 了 và 卒 giúp làm rõ khi nào dùng từng chữ.
• 新 — mới (TÂN); ghép với 卒 thành 新卒 (sinh viên mới tốt nghiệp), khiến tổ hợp này trở nên thiết yếu trong vốn từ xin việc.