Ý nghĩa
憲 mang nghĩa hiến pháp, luật pháp và quy tắc nền tảng — ba khái niệm hội tụ tại trung tâm của quản trị nhà nước. Từ ghép tiêu biểu nhất là 憲法 (kenpō) — HIẾN PHÁP quốc gia: văn bản pháp lý tối cao giới hạn quyền lực chính phủ đồng thời bảo đảm quyền của công dân. Ngoài hiến pháp quốc gia, 憲 còn bao hàm các điều lệ và khung pháp lý nền tảng quy định nguyên tắc cơ bản của các tổ chức và trật tự xã hội.
Ở phần dưới của chữ là bộ thủ 心 (kokoro), nghĩa là tâm hay lòng. Phía trên là một yếu tố phức tạp tượng trưng cho lời tuyên cáo của quan chức — những quy tắc được ban hành và có tính ràng buộc với mọi người. Nhìn tổng thể, chữ gợi lên ý nghĩa: luật pháp cai quản lòng người. Hiến pháp không chỉ điều chỉnh hành vi bên ngoài mà còn định hình giá trị và tinh thần của một nền văn minh.
Được dạy ở cấp lớp 6 trong hệ thống Jōyō kanji, 憲 cần 16 nét để viết. Phạm vi sử dụng của chữ này hầu như hoàn toàn thuộc lĩnh vực pháp lý và chính trị — các bài xã luận báo chí, phán quyết tòa án, văn bản chính phủ và các cuộc tranh luận hiến pháp đều không thể thiếu chữ này. Ai học luật Nhật Bản, lịch sử cận đại, hoặc đang ôn thi JLPT N1 sẽ thường xuyên gặp chữ này.
Trong các văn bản pháp lý cổ đại của Trung Quốc, 憲 chỉ các sắc lệnh có thẩm quyền do người nắm quyền lực ban hành. Qua nhiều thế kỷ, chữ này dần nhấn mạnh tính tối cao và ràng buộc của các luật nền tảng — đặc biệt là những luật có tác dụng kiềm chế chính phủ và bảo vệ cá nhân. Tại Nhật Bản, 憲 có thêm sức nặng văn hóa sau Hiến pháp Minh Trị năm 1889, và ý nghĩa của nó càng sâu sắc hơn khi 日本国憲法 (Nihonkoku Kenpō) — NHẬT BẢN QUỐC HIẾN PHÁP — có hiệu lực vào ngày 3 tháng 5 năm 1947.
Cách đọc
On'yomi (音読み) — Âm Hán
憲 có một on'yomi: ケン (ken). Âm này xuất hiện hầu như hoàn toàn trong các từ ghép (熟語, jukugo) trong các ngữ cảnh pháp lý, chính trị và hành chính trang trọng. Vì 憲 không bao giờ đứng một mình trong tiếng Nhật hiện đại, các từ ghép dưới đây mới là nơi kanji này thực sự tồn tại.
- 憲法 (kenpō) — hiến pháp (HIẾN PHÁP); luật tối cao của quốc gia, xác định cơ cấu chính phủ và quyền công dân
- 憲章 (kenshō) — hiến chương (HIẾN CHƯƠNG); văn kiện thành lập chính thức của một tổ chức hoặc cơ quan quốc tế, điển hình là Hiến chương Liên Hợp Quốc
- 憲政 (kensei) — chính trị lập hiến (HIẾN CHÍNH); hình thức cai trị tuân theo hiến pháp thành văn
- 憲兵 (kenpei) — hiến binh (HIẾN BINH); quân nhân có nhiệm vụ thực thi pháp luật và duy trì trật tự trong lực lượng vũ trang
- 違憲 (iken) — vi hiến (VI HIẾN); hành vi hoặc luật vi phạm hiến pháp
- 合憲 (gōken) — hợp hiến (HỢP HIẾN); phù hợp và được hiến pháp cho phép
ケン nhất quán trong tất cả các từ ghép này và chỉ thuộc về các văn phong trang trọng — báo chí, bình luận pháp lý, tranh luận chính trị. Cần chú ý các kanji đồng âm: ケン còn là âm đọc của 県 (tỉnh/huyện) và 見 (xem/nhìn), nên chỉ có ngữ cảnh mới giúp phân biệt.
Kun'yomi (訓読み) — Âm Nhật thuần
憲 không có kun'yomi chuẩn trong tiếng Nhật hiện đại. Một số từ điển cổ điển liệt kê のり (nori, nghĩa là "quy tắc" hay "chuẩn mực") như một âm đọc cổ xưa, nhưng âm này không xuất hiện trong cách dùng hiện đại hay trong các kỳ thi JLPT. Về mặt thực tế, ケン là âm đọc duy nhất cần quan tâm.
Từ và Từ ghép Thông dụng
憲 tồn tại hầu như hoàn toàn trong vốn từ pháp lý và công dân. Các từ ghép sau được nhóm theo chủ đề — các thuật ngữ cốt lõi về hiến pháp trước, sau đó đến tuân thủ và cải cách, rồi đến từ vựng thể chế.
Thuật ngữ Hiến pháp và Pháp lý Cốt lõi
- 憲法 (kenpō) — hiến pháp (HIẾN PHÁP); 日本国憲法 thời hậu chiến của Nhật Bản có hiệu lực vào ngày 3 tháng 5 năm 1947
- 憲章 (kenshō) — hiến chương (HIẾN CHƯƠNG); văn kiện thành lập nền tảng của một tổ chức, nổi tiếng nhất là 国連憲章 (Hiến chương Liên Hợp Quốc)
- 憲政 (kensei) — chính trị lập hiến (HIẾN CHÍNH); cai trị dựa trên các nguyên tắc hiến pháp
- 立憲 (rikken) — lập hiến (LẬP HIẾN); thiết lập quản trị dưới một hiến pháp thành văn
Tuân thủ, Vi phạm và Cải cách
- 違憲 (iken) — vi hiến (VI HIẾN); vi phạm hiến pháp
- 合憲 (gōken) — hợp hiến (HỢP HIẾN); có giá trị pháp lý theo hiến pháp
- 護憲 (goken) — bảo vệ hiến pháp (HỘ HIẾN); lập trường chính trị muốn giữ nguyên hiến pháp hiện hành
- 改憲 (kaiken) — sửa đổi hiến pháp (CẢI HIẾN); tu chỉnh hoặc viết lại hiến pháp
- 憲法改正 (kenpō kaisei) — tu chính hiến pháp (HIẾN PHÁP CẢI CHÍNH); quy trình pháp lý chính thức để thay đổi hiến pháp
Thuật ngữ Thể chế và Công dân
- 憲兵 (kenpei) — hiến binh (HIẾN BINH); lực lượng thực thi pháp luật của quân đội
- 憲法記念日 (Kenpō Kinenbi) — Ngày Hiến pháp (HIẾN PHÁP KỶ NIỆM NHẬT); ngày nghỉ lễ quốc gia của Nhật Bản được tổ chức vào ngày 3 tháng 5 hàng năm
- 立憲主義 (rikken shugi) — chủ nghĩa lập hiến (LẬP HIẾN CHỦ NGHĨA); nguyên tắc triết học chính trị cho rằng thẩm quyền của chính phủ phải bị giới hạn và quy định bởi hiến pháp
Câu ví dụ
日本の憲法は1947年に施行された。
Nihon no kenpō wa 1947-nen ni shikō sareta.
Hiến pháp Nhật Bản có hiệu lực vào năm 1947.
憲法は国の最高法規です。
Kenpō wa kuni no saikō hōki desu.
Hiến pháp là văn bản pháp lý tối cao của quốc gia.
毎年5月3日は憲法記念日です。
Maitoshi gogatsu mikka wa Kenpō Kinenbi desu.
Hàng năm, ngày 3 tháng 5 là Ngày Hiến pháp.
その法律は憲法に違反していると批判された。
Sono hōritsu wa kenpō ni ihan shite iru to hihan sareta.
Bộ luật đó bị chỉ trích là vi phạm hiến pháp.
裁判所はその命令を違憲と判断した。
Saibansho wa sono meirei wo iken to handan shita.
Tòa án phán quyết rằng lệnh đó là vi hiến.
改憲派と護憲派が激しく議論した。
Kaiken-ha to goken-ha ga hageshiku giron shita.
Phe cải hiến và phe hộ hiến đã tranh luận gay gắt với nhau.
国連憲章は1945年に採択された。
Kokuren Kenshō wa 1945-nen ni saitaku sareta.
Hiến chương Liên Hợp Quốc được thông qua vào năm 1945.
立憲主義は民主主義の基盤とされている。
Rikken shugi wa minshushugi no kiban to sarete iru.
Chủ nghĩa lập hiến được coi là nền tảng của nền dân chủ.
憲法改正には国民投票が必要だ。
Kenpō kaisei ni wa kokumin tōhyō ga hitsuyō da.
Việc tu chính hiến pháp đòi hỏi phải có trưng cầu dân ý.
政府は憲法の精神に従って政策を決めるべきだ。
Seifu wa kenpō no seishin ni shitagatte seisaku wo kimeru beki da.
Chính phủ nên quyết định các chính sách theo tinh thần của hiến pháp.
Mẹo Ghi nhớ
Hãy nhìn vào phần dưới của 憲: 心 (kokoro), trái tim hay tâm trí. Hãy tưởng tượng một tòa nhà nghị viện hùng vĩ — cấu trúc phức tạp phía trên — đứng sừng sững trên một trái tim bên dưới. Hình ảnh đó chính là chữ này: luật pháp đứng trên lương tâm của mỗi công dân. Hiến pháp không chỉ là về các quy tắc; nó định nghĩa những gì một xã hội trân trọng.
Về cách đọc: ケン (ken) gợi nhớ đến từ tiếng Anh can (có thể). Hiến pháp chính xác là văn kiện quy định những gì chính phủ có thể — và không thể — làm. Liên kết âm thanh với hình ảnh, và 憲 sẽ khắc sâu vào trí nhớ.
Kanji Liên quan
- 法 — luật, phương pháp (PHÁP); xuất hiện trực tiếp trong 憲法 (hiến pháp) và tạo thành cốt lõi của từ vựng pháp lý Nhật Bản cùng với 憲
- 律 — quy tắc, luật, kỷ luật (LUẬT); dùng trong 法律 (luật/đạo luật) và 規律 (kỷ luật/quy tắc); đối tác ngữ nghĩa gần gũi trong các ngữ cảnh pháp lý
- 規 — tiêu chuẩn, quy tắc, chuẩn mực (QUY); xuất hiện trong 規則 (quy tắc) và 規定 (quy định); cùng chia sẻ ý nghĩa nền tảng về các chuẩn mực đã được thiết lập
- 則 — quy tắc, quy định, ví dụ (TẮC); thấy trong 規則 (quy tắc) và 法則 (quy luật/nguyên tắc trong khoa học)
- 心 — tim, tâm trí (TÂM); bộ thủ bên trong 憲; trung tâm của hàng chục kanji liên quan đến cảm xúc, tư duy và ý định
- 章 — chương, huy hiệu, biểu tượng (CHƯƠNG); kết hợp với 憲 tạo thành 憲章 (hiến chương); cũng thấy trong 文章 (câu/văn bản)